Hình 7.3. Những trụ cột của ngôi nhà chung EU (trang 48 – SGK Địa lí 11)

Học sinh dựa vào các cạnh của hình 7.3 sẽ trình bày được ba trụ cột của EU là cộng đồng châu Âu, chính sách đối ngoại và và an ninh chung, hợp tác về tư pháp và nội vụ. Khi học sinh trả lời câu hỏi giáo viên có thể phác họa lên bảng thành các hướng mũi tên với đỉnh là EU - Liên minh châu Âu và các cạnh là ba trụ cột của ngôi nhà chung EU.

*). Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bảng số liệu, bảng kiến thức trong sách giáo khoa Địa lí 11

- Đối với bảng số liệu

+ Nếu có yêu cầu vẽ biểu đồ thì giáo viên hướng dẫn học sinh lựa chọn biểu đồ thích hợp nhất và các bước thực hiện.

+ Nhận xét và giải thích bảng số liệu: Tiến hành như đã trình bày ở phần khai thác kiến thức từ biểu đồ (mục 2.2.2).

Ví dụ: Bảng 10.4. Cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu của Trung Quốc. (Đơn vị: %)

(trang 97 – SGK Địa lí 11)

Năm	1985	1995	2004
Xuất khẩu	39,3	53,5	51,4
Nhập khẩu	60,7	46,5	48,6

Câu hỏi yêu cầu kèm theo: Dựa vào bảng 10.4, vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu của Trung Quốc. Nhận xét sự thay đổi trong cơ cấu xuất, nhập khẩu của nước này.

* Về phần vẽ biểu đồ:

Giáo viên bắt đầu hướng dẫn học sinh xác định biểu đồ thích hợp nhất để vẽ. Trong trường hợp này, bảng số liệu cho mỗi năm có tổng là 100% và có từ 3 năm trở xuống thì vẽ biểu đồ tròn là thích hợp nhất.

Về độ lớn của các hình tròn thì dựa số liệu tuyệt đối (tấn, đồng,…) của mỗi năm để tính bán kính, tuy nhiên do bảng số liệu đã cho số liệu tương đối (%) nên không thể tính chính xác bán kính được. Vì vậy có thể vẽ các hình tròn có bán kính bằng nhau hoặc năm sau có bán kính lớn hơn năm trước (tỉ lệ sao cho phù hợp với trang giấy).

Tiếp theo giáo viên lưu ý học sinh để vẽ chính xác các số liệu trong biểu đồ tròn thì nên đổi số phần trăm sang độ (⁰) để đo chính xác 100 % = 360⁰ _ 1% = 3,6⁰(hoặc có thể sử dụng cách chia hình tròn thành 4 phần bằng nhau, mỗi phần ứng với 25%; tiếp tục chia phần 25% ra thành 5 phần bằng nhau, mỗi phần tương ứng 5%. Sau đó, tùy vào tỉ lệ % của từng nan quạt để chia cho chính xác).

Sau khi hoàn thành phần vẽ biểu đồ, giáo viên tiếp tục hướng dẫn học sinh ghi tên biểu đồ, chú giải, số liệu % tương ứng trong biểu đồ chính xác và đẹp.

* Về phần nhận xét: Tiến hành như đã trình bày ở phần khai thác kiến thức từ biểu đồ (mục 2.2.2). Trong trường hợp này, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nhận xét sự tăng, giảm của tỉ trọng xuất khẩu và tỉ trọng nhập khẩu của Trung Quốc từ năm 1985 đến năm 2004. Đồng thời, hướng dẫn học sinh nhận xét tương quan giữa tỉ trọng xuất khẩu và tỉ trọng nhập khẩu trong từng năm để kết luận năm nào thì Trung Quốc nhập siêu và năm nào thì xuất siêu.

- Đối với bảng kiến thức: Cũng có thể vừa xem là kênh chữ, vì vậy giáo viên có thể hướng dẫn học sinh đọc các thông tin trong bảng kiến thức kết hợp với các kênh hình khác trong bài để hiểu và khắc sâu kiến thức bài học. Ví dụ: Bảng 9.4. Một số ngành chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu công nghiệp của Nhật Bản (trang 79 – SGK Địa lí 11).

Ngành	Sản phẩm nổi bật		Hãng nổi tiếng
Công nghiệp chế tạo (chiếm khoảng 40% giá trị hàng công nghiệp xuất khẩu)	Tàu biển	Chiếm khoảng 41% sản lượng xuất khẩu của thế giới.	Mitsubisi, Hitachi, Toyota, Nissan, Honda, Suzuki
	Ô tô	Sản xuất khoảng 25% sản lượng ôtô của thế giới và xuất khẩu khoảng 45% số xe sản xuất ra.
	Xe gắn máy	Sản xuất khoảng 60% lượng xe gắn máy của thế giới và xuất khẩu 50% sản lượng sản xuất ra.
Sản xuất điện tử (ngành mũi nhọn của Nhật Bản)	Sản phẩm tin học	Chiếm khoảng 22% sản phẩm công nghệ tin học thế giới.	Hitachi, Toshiba, Sony, Nipon Electric, Fujutsu
	Vi mạch và chất bán dẫn	Đứng đầu thế giới về sản xuất vi mạch và chất bán dẫn.
	Vật liệu truyền thông	Đứng hàng thứ 2 thế giới.
	Rôbôt (người máy)	Chiếm khoảng 60% tổng số rôbôt của thế giới và sử dụng rôbôt với tỉ lệ lớn...
Xây dựng và công trình công cộng	Công trình giao thông, công nghiệp	Chiếm khoảng 20% giá trị thu nhập công nghiệp, đáp ứng việc xây dựng các công trình với kĩ thuật cao.
Dệt	Sợi, vải các loại	Là ngành khởi nguồn của công nghiệp Nhật Bản ở thế kỉ XIX, vẫn được tiếp tục duy trì và phát triển.

*) Hướng dẫn học sinh kết hợp khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11 với các phương tiện dạy học khác

Nội dung chính của sách giáo khoa Địa lí 11 là dạy về các quốc gia và khu vực trên thế giới, học về các đối tượng là địa lí tự nhiên và dân cư, kinh tế - xã hội. Hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11 sẽ góp phần quan trọng để nâng cao hiệu quả giảng dạy nếu giáo viên hướng dẫn học sinh biết khai thác tốt những kênh hình đó. Tuy nhiên để nâng cao hiệu quả khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11 (cả lớp cùng quan sát), giáo viên có thể scan các hình đó rồi chuyển sang trình chiếu trên máy chiếu Projector hoặc tivi. Ngoài ra, với sự phát triển của công nghệ thông tin, giáo viên có thể sưu tầm thêm các tư liệu kênh hình làm cho bài giảng thêm sinh động hơn, hoặc giáo viên yêu cầu học sinh tự sưu tầm các tư liệu kênh hình có liên quan kiến thức các bài học giúp các em hiểu sâu hơn kiến thức và rèn luyện các kĩ năng học tập cần thiết. Bên cạnh đó giáo viên cũng phải hướng dẫn học sinh biết khai thác tập bản đồ thế giới và châu lục (thường gọi là Atlat thế giới) như một “cẩm nang” khi học tập địa lí lớp 11. Tuy nhiên, cần lưu ý một nguyên tắc cơ bản là cho dù sử

dụng kênh hình nào cũng phải đảm bảo tính chính xác, tính sư phạm và tính khoa học, thẩm mỹ. Tránh tình trạng đưa ra nhiều kênh hình ngoài sách giáo khoa mà không khai thác hết các kênh hình đã có. Do đó, cần phải đảm bảo nội dung cần truyền đạt cho học sinh theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và theo chương trình giảm tải của Bộ GD-ĐT ban hành.

7.4.3. Tăng cường cơ sở vật chất

Việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa địa lí 11 cần có sự hỗ trợ của nhiều yếu tố khác nhau. Để đạt hiệu quả cao, thiết thực trong từng tiết học, cần tăng cường cơ sở vật chất trong phòng học bộ môn, phòng học các lớp (máy chiếu, màn chiếu). Trên cơ sở đó, giáo viên truyền tải đến học sinh những hình ảnh sinh động, minh họa cụ thể cho các nội dung kiến thức trừu tượng.

7.4.4. Kiểm tra, đánh giá

Để nâng cao hiệu quả học tập của học sinh và tăng cường khai thác kênh hình trong sách giáo khoa địa lí 11 cho học sinh, người giáo viên cần có các biện pháp cụ thể và thường xuyên thông qua việc đưa ra các câu hỏi trong những trường hợp sau:

- Trong quá trình giảng bài trên lớp sao cho phù hợp với kiến thức bài học.

- Trong các đề kiểm tra miệng, kiểm tra 15 phút, kiểm tra 1 tiết và kiểm tra học kì dưới dạng các câu hỏi mở.

7.4.5. Phê phán, rút kinh nghiệm

Sau mỗi tiết giảng bài ở trên lớp, các giáo viên cần phải đánh giá, rút kinh nghiệm trong quá trình về địa lí địa phương về các khía cạnh sau:

- Về nội dung: Lựa chọn các kiến về khai thác kênh hình trong sách giáo khoa để tích hợp trong bài học một cách chính xác, ngắn gọn, súc tính, các dẫn chứng tiêu biển, dễ nhận biết. Tránh việc sử dụng ví dụ quá lan man, không trọng tâm, không chuẩn xác sẽ khiến học sinh khó hiểu, gây cảm giác mệt mỏi.

- Về thời lượng: Cần cân đối thời gian trong quá trình tích hợp, đảm bảo đủ thời gian cho kiến thức cơ bản của bài học. Tránh tình trạng quá sa đà trong khi liên hệ thực tế, mất nhiều thời gian.

- Về phương pháp: Lựa chọn phương pháp phù hợp khi tích hợp kiến thức địa lí địa phương (phương pháp đàm thoại – gợi mở, vấn đáp, thuyết trình, giảng giải).

- Về phương tiện dạy học: Sử dụng các phương tiện trực quan (tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ, bảng số liệu thống kê) phù hợp, chính xác.

7.4.6. Biểu dương, khuyến khích, tuyên truyền

- Giáo viên cần có các hình thức biểu dương, khen thưởng để khuyến khích tinh thần và kết quả học tập đối với những học sinh có vốn kiến khai thác kênh hình trong sách giáo khoa tốt, có ý thức học tập tích cực hăng hái, có khả năng vận dụng hiệu quả vào các bài học địa lí cụ thể.

- Hình thức biểu dương: Cộng thêm điểm vào điểm kiểm tra miệng đối với những học sinh trả lời tốt trong quá trình học tập trên lớp. Cộng điểm khuyến khích cho học sinh khi làm câu hỏi mở trong các bài kiểm tra viết.

8. Những thông tin cần được bảo mật (nếu có):

9. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Sau khi hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11, tôi tiến hành khảo sát chất lượng của học sinh. Được kết quả như sau:

Bảng 3. Tổng hợp kết quả khảo sát sau khi hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ kênh hình trong SGK địa lí 11 ở trường THPT Ngô Gia Tự

Trường THPT	SL HS điều tra	Điểm số				Điểm TB kiểm tra
Trường THPT	SL HS điều tra	Dưới TB (< 5điểm)	T.bình (điểm 5, 6)	Khá (điểm 7, 8)	Giỏi (> 8 điểm)	Điểm TB kiểm tra
Ngô Gia Tự	50	5	5
10	25	10	7,0

Từ kết quả trên cho thấy, việc khai thác hiệu quả kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11 là hết sức thiết thực.

10. Đánh giá lợi ích thu được tham gia áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

10.1. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:

- Trong quá trình giảng dạy địa lí nói chung và địa lí 11 nói riêng, giáo viên nên sử dụng kiến thức khai thác kênh hình trong sách giáo khoa vào bài giảng nhằm minh hoạ, giải thích, mở rộng cho kiến thức bài học đã làm cho không khí lớp học sôi nổi hẳn lên, bởi các em được huy động vốn kiến thức thực tế của bản thân để phục vụ quá trình học tập. Mặt khác, nhờ vào các kiến thức sinh động, cụ thể đó mà khả năng tiếp thu tri thức của học sinh tốt rõ rệt. Các em lĩnh hội nhanh, nhớ lâu và còn có thể tự lấy thí dụ chứng minh cho nội dung kiến thức SGK.

- Giáo viên phải việc lựa chọn kiến thức khai thác kênh hình trong sách giáo khoa và đưa chúng vào bài giảng một cách khôn khéo, sáng tạo của giáo viên để kích thích được tính tò mò, niềm hứng thú nhận thức của các em, vì đó là những điều SGK

không viết, những điều học sinh nhìn thấy ở ngoài cuộc sống mà chưa giải thích được.

- Giáo viên nên sử dụng nhiều phương pháp dạy học trong một giờ học để vừa có thể đạt được mục tiêu, yêu cầu bài học đặt vừa có thể cung cấp, bổ sung kiến thức địa lí địa phương cho các em. Các phương pháp tích cực được sử dụng tối đa (như là: nêu vấn đề, thảo luận, tự nghiên cứu, khai thác bản đồ, tranh ảnh, số liệu, ứng dụng tin học), bên cạnh việc kết hợp với những ưu điểm của các phương pháp truyền thống (như là: đàm thoại, giảng giải, giảng thuật), khiến cho học sinh lúc nào cũng phải động não làm việc, vừa nghe, vừa ghi, vừa hoàn thành các nhiệm vụ mà giáo viên đưa ra.

trên lớp, hiệu quả của giờ học phụ thuộc rất lớn vào tính tích cực và khả năng nhận thức của học sinh.

10.2. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân:

- Khi được học tập địa lí dưới dạng tích hợp kiến thức khai thác kênh hình trong sách giáo khoa, học sinh có mức độ am hiểu và biết cách vận dụng các kiến thức thực tế địa lí địa phương vào các bài học trong SGK của nhóm thực nghiệm luôn cao hơn hẳn nhóm đối chứng.

- Học sinh ở nhóm thực nghiệm đã hình thành được cho mình thói quen chủ động, độc lập nhận thức trong quá trình học tập; biết cách liên hệ, vận dụng các kiến thức thực tế địa phương vào bài học rất nhanh và sáng tạo; trước một vấn đề nghiên cứu học sinh biết đưa ra các quan điểm riêng của cá nhân để trao đổi trực tiếp với giáo viên và bạn bè. Các em tích cực tham gia vào bài giảng cùng với giáo viên, linh hoạt trong việc sử dụng các phương tiện trực quan phục vụ cho việc tiếp thu tri thức. Chất lượng học tập của học sinh nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng.

11. Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử :

Số TT

Tên tổ chức/cá nhân

Địa chỉ

Phạm vi/Lĩnh vực

áp dụng sáng kiến

Lớp11a3,11a6

Trường THPT Ngô Gia Tự

Địa lí lớp 11

------------------------------------------------------------

Lập Thạch, ngày.....tháng......năm......

Thủ trưởng đơn vị

Lập Thạch, ngày.....tháng......năm......

Tác giả sáng kiến

Trần Thị Khánh Ly

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Hải Châu, Phạm Thị Sen, Nguyễn Đức Vũ (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông môn Địa lí, NXB Giáo dục, Hà Nội.

2. Trịnh Thị Huyền (2013), Sáng kiến kinh nghiệm “Khai thác kiến thức từ tranh ảnh trong sách giáo khoa vận dụng vào dạy học môn Địa lí lớp 11 ở trường THPT Quan Sơn 2”, Thanh Hoá.

3. Nguyễn Thị Minh Phương (Chủ biên) và nnk (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 11 môn Địa lí, NXB Giáo dục, Hà Nội.

4. Phạm Thị Sen (Chủ biên) và nnk (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí lớp 11, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

5. Lê Thông (Tổng chủ biên) và nnk (2007), Sách giáo khoa Địa lí 11, NXB Giáo dục, Hà Nội.

6. Lê Thông (Tổng chủ biên) và nnk (2007), Sách giáo viên Địa lí 11, NXB Giáo dục, Hà Nội.

7. Hồ Văn Việt (2012), Sáng kiến kinh nghiệm “Khai thác hiệu quả kênh hình sách giáo khoa trong dạy học Địa lí 11 (Ban cơ bản) ở trường THPT Cù Huy Cận”, Hà Tĩnh.

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CẤP CƠ SỞ

…………………………………………………………………………………………

XẾP LOẠI: …………………

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM

MỤC LỤC

Trang

1.Lời giới thiệu

2. Tên sáng kiến:

3. Tác giả sáng kiến:

4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

7. Mô tả bản chất của sáng kiến

8. Những thông tin cần được bảo mật (nếu có):

9. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

10. Đánh giá lợi ích thu được tham gia áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

11. Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử

SKKN: Hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 11

0 giây trước

Xem tiếp toàn bộ tài liệu