Ngày soạn : 19 / 4/ 2018

Ngày dạy: / / 2018

Tiết 29: ÔN TẬP “TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ”

- Đặng Trần Côn -

- Đoàn Thị Điểm -

I. Mục tiêu cần đạt

1.Kiến thức: Giúp hs

- Hiểu được nỗi đau khổ của người chinh phụ bắt ngồn từ cảnh cô đơn khi người chinh phu phải ra trận vắng nhà. Qua đó nắm được ý nghĩa đề cao hạnh phúc lứa đôi của tác phẩm.

- Nắm được nghệ thuật miêu tả nội tâm của đoạn trích.

2. Kĩ năng: Phân tích tâm trạng nhân vật.

3.Thái độ: Cảm thông với nỗi buồn của người chinh phụ và lên án chiến tranh phi nghĩa.

4. Năng lực hình thành: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ.

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp dạy	Ngày dạy	Sĩ số	HS vắng
10A2
10A6

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới:

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Chinh phụ ngâm là bài ca dài, lời than thở của người vợ trẻ có chồng đi chiến trận ở xa, khao khát c/s lứa đôi trong hoà bình yên ổn của người chinh phụ.

Hoạt động của GV

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới

GV cho học sinh thấy được diễn biến tâm trạng của người chinh phụ trong đoạn trích

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

Phân tích diễn biến tâm trạng của chinh phụ trong đoạn thơ từ:“Gà eo óc gáy” đến “phím loan ngại trùng”.

Phân tích diễn biến tâm trạng của chinh phụ trong đoạn thơ từ “Lòng này gửi gió đông… ” đến hết.

Hoạt động 4: Hoạt động ứng dụng

Chỉ ra và phân tích những hình ảnh thơ đặc sắc

I. Diễn biến tâm trạng của người chinh phụ

1. Mở đầu khúc ngâm, người chinh phụ nhớ lại cảnh chia tay.

- Mâu thuẫn cơ bản đạt ra trong suốt tác phẩm là mâu thuẫn giữa phép công

và niềm tây (niềm tư), mở đầu tác phẩm mối mâu thuẫn này cũng đã xuất hiện. Ðôi vợ chồng trẻ này đang sống trong hạnh phúc, yên ổn thì chiến tranh xảy ra. Vì tình thế khẩn trương, vì ý thức về nghĩa vụ, vì danh dự của trang nam nhi hào kiệt và đây cũng là dịp lập công danh, đem vinh hiển về cho gia đình, người chinh phu đã "xếp bút nghiên theo việc đao cung". Người chinh phụ sẽ nói gì cho thực tế tàn nhẫn này. Bên cạnh nỗi buồn, nỗi lưu luyến, sầu muộn chinh phụ cũng đã khẳng khái nói:

"Phép công là trọng, niềm tây sá nào"

Nàng đã ca ngợi chí khí, hành động của chinh phu:

Nàng thấy hình ảnh của người chồng rực rỡ, uy nghi như một trang dũng tướng giữa đoàn quân:

"Aïo chàng đỏ tựa ráng pha

Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in".

Ðó là về lí trí còn về mặt tình cảm thì:

"Ðưa chàng lòng dặc dặc buồn

Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền".

"Bóng cờ, tiếng trống xa xa

Sầu lên ngọn ải, oán ra cửa phòng"

2.Sau hồi tiễn biệt người chinh phụ trở về chốn phòng khuê.

- Bằng đôi cánh của trí tưởng tượng nàng đã phóng tầm mắt ra chiến trường để theo dõi cuộc sống, vận mệnh của chinh phu nơi chiến địa.

+ Cảnh chiến trường hiện lên trước mắt nàng thật đen tối. Ở đây không hề có tiếng ngựa hí, tiếng quân reo, hay tiếng va chạm của vũ khí mà chỉ có một luồng tử khí lạnh lẽo bao trùm.

Hồn tử sĩ gió ù ù thổi

Mặt chinh phu trăng dõi dõi theo

+ Trong cảnh chiến trường đen tối ấy, chinh phụ cũng đã hình dung ra cuộc sống và vận mệnh của chinh phu. Cuộc sống của chàng thật gian lao, vất vả:

Mai Hồ vào, Thanh Hải dòm qua

+ Giữa hoàn cảnh hiểm nghèo, gian lao ấy chinh phu không còn giữ được khí thế hào hùng của buổi đầu xuất quân. Chàng trở nên mệt mỏi, bạc nhược trước cuộc sống chiến tranh:

Hơi gió lạnh người rầu mặt dạn

Dòng nước sâu ngựa nản chân bon

Não người áo giáp bấy lâu

Lòng quê qua đó mặt sầu chẳng khuây

+ Nàng như đã nhìn thấy kết cục bi thảm của chồng mình ở chốn đạn lạc, tên rơi:

- Sau khi trải qua những giây phút lo âu cho cuộc sống và vận mệnh của chồng nơi chiến địa chinh phụ trở lại với thực tại của mình. Giờ đây cuộc sống đơn chiếc, lẻ loi gợi lên trong tâm trí nàng bao nhiêu câu hỏi về nguyên nhân của sự xa cách:

Ở đây cái nhận thức đầu tiên rõ rệt nhất của chinh phụ là cuộc sống hạnh phúc của vợ chồng nàng bị phá vỡ, hai người phải chia lìa đôi ngả là hết sức vô lí, là không thể chấp nhận được.

II. Phân tích một số đoạn thơ

1. Đoạn từ “Gà eo óc gáy… ” đến “Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa”:

Nếu đoạn trên là khát khao đồng cảm thì đến đoạn này tác giả lại tập trung diễn tả sự chờ đợi nặng nề khủng khiếp mà chinh phụ phải gánh chịu trong những ngày biền biệt xa chinh phu. Câu 1 và 2 là cảnh đêm và ngày, tình cảnh nào cũng lẻ bóng đơn côi. Không phải ngẫu nhiên tác giả đã xếp hai ý đêm ngày sóng đôi nhau, gợi nỗi thất vọng triền miên trong nỗi khát khao đồng cảm. Đêm thì tiếng gà eo óc gáy suốt năm canh, ngày thì bóng hoè lơ đãng chuyển hết bên này sang bên nọ. Thiên nhiên vạn vật phải chăng đang vô tình trước sự cô đơn lạnh lẽo của chinh phụ. Câu 3 và 4 là cảnh chờ đợi, thời gian chờ đợi dài như thời gian vô tận và không gian mênh mông.

- Đoạn “Hương gượng đốt… ” đến “… phím loan ngại trùng” nói về những gắng gượng của chinh phụ để thoát khỏi tình cảnh cô đơn hiện tại nhưng không hiệu quả: Miễn cưỡng đem hương ra đốt nhưng như càng bị dấn sâu thêm vào nỗi sầu miên man; đem đàn ra gẩy hi vọng vơi nguôi nỗi buồn nhưng cũng không làm được: dây đàn kinh sợ mà đứt, phím đàn ngần ngại mà chùng. Như thế, mọi gắng gượng đều vô vọng, không vượt thoát được nỗi cô đơn đang bao trùm, vây bủa.

Gợi ý: Nếu trước đó đoạn thơ tập trung diễn tả cảnh lẻ loi đơn chiếc của chinh phụ thì đoạn này chuyển sang diễn tả nỗi lòng chinh phụ hướng về phương xa, nơi nàng hình dung có sự hiện diện của chinh phu. Không gian thay đổi, điểm nhìn thay đổi, từ căn phòng nhỏ hẹp chuyển sang không gian xa rộng và bát ngát không cùng:

Non Yên… bằng trời.

Vì nỗi nhớ lớn quá mà nàng nảy sinh một ý nghĩ nên thơ: gửi gió đông đem lòng thương nhớ của mình đến nơi có người chồng đang chinh chiến. Nhưng đó cũng chỉ là một ước mơ vô vọng, không thể thực hiện được. Hỏi trời, trời không thấu và trời ở xa quá: “Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu”. Bởi thế, quả thật là chỉ có thời gian đằng đẵng và không gian mênh mông mới đo được nỗi nhớ của chinh phụ ngày dài biền biệt xa cách; qua đó bộc lộ tinh thần nhân đạo sâu sắc của tác giả

Bài tập

Gợi ý: Hình ảnh thơ đặc sắc, giàu tính biểu trưng, đặc biệt là hình ảnh hoa, nguyệt trong phần cuối đoạn thơ. Những diễn biến phong phú, tinh vi của tình cảm được diễn tả trên cái nền tâm cảnh buồn khổ, lẻ loi. Cảnh và tình đan bện, làm nổi bật những diễn biến của tâm trạng con người.

Hoa – nguyệt là những hình ảnh ẩn dụ để nói về tâm trạng của chinh phụ. Chinh phụ thì đang cô đơn đến tột cùng, vậy mà hoa nguyệt thì cứ sóng đôi quấn quýt. Hoa phô bày vẻ đẹp trước nguyệt, nguyệt chan hoà ánh sáng lên hoa. Đặc biệt hai chữ hoa và nguyệt khi thì được xếp ở đầu hai vế của câu thơ, khi thì gần sát nhau… như biểu tượng về sự gắn kết, giao hoà “nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông”. Tình cảnh ấy càng làm chinh phụ thấm thía sâu sắc nỗi cô đơn quạnh vắng của bản thân

Hoạt động 5: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:

- Nỗi cô đơn, buồn khổ của người chinh phụ.

- Khát khao hạnh phúc của người chinh phụ

5. Dặn dò:

- HS về nhà học bài và chuẩn bị bài học tiếp theo

Kí duyệt ngày: 24/ 4/ 2018

Soạn hết tiế 29

Ngày soạn: 27 / 4 /2018

Ngày dạy: / / 2018

Tiết 30: ÔN TẬP “TRAO DUYÊN”

(Trích “Truyện Kiều” - Nguyễn Du-)

I. Mục tiêu cần đạt

1. Kiến thức: Giúp hs hiểu được tình yêu sâu nặng và bi kịch cuả Kiều qua đoạn trích. Đối với Kiều tình và hiếu thống nhất chặt chẽ.

Nắm được nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật trong đoạn trích.

2. Kĩ năng: Phân tích diễn biến tâm lí nhân vật.

3.Thái độ: Cảm thông với số phận con người.

4. Năng lực hình thành: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ.

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp dạy	Ngày dạy	Sĩ số	HS vắng
10A2
10A6

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới:

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Trong cuộc đời 15 năm lưu lạc, Thuý Kiều chịu rất nhiều nỗi đau... -> Trao duyên là một nỗi đau đặc biệt. Đoạn trích Trao Duyên (Truyện Kiều) – Nguyễn Du

Hoạt động 2: Hoạt động thực hành

HĐ của giáo viên

HĐ của học sinh

Nguyễn Du vừa tạo nên một Kiều sắc sảo, mạnh mẽ, lại vừa vẽ nên một Kiều yếu đuối trước những đau thương, sóng gió. Điều đó thể hiện rõ nét nhất qua đoạn trích Trao Duyên, khi mà Kiều phải trao đi niềm hạnh phúc riêng tư

Và những ngày tháng lênh đênh, lận đận, khuất nhục trước mắt khiến Kiều nghĩ đến cái chết. Cái chết đối với Kiều tựa như nhẹ tựa lông hồng – chỉ cần Vân chịu đồng ý làm cho Kiều cái ân này thì nàng ‘ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây’.

Nàng dù có về bên Kim Trọng – nhưng liệu nàng sẽ còn mặn mà với chàng sau bao nhiêu gian khó, cay đắng? Nàng ý thức được bi kịch của nàng – là bi kịch không gì có thể cứu vãn được nữa.

Đề bài: Phân tích đoạn trích Trao duyên – Trích Truyện Kiều của Nguyễn Du

1. Mở bài:

-Truyện Kiều là một tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Du nói riêng, của cả nền văn học Việt Nam nói chung. Như tên gọi, ‘Đoạn Trường Tân Thanh’ là tiếng khóc, tiếng kêu xé lòng của một – những số phận tài hoa mà bạc mệnh dưới chế độ phong kiến hà khắc, bất công. Qua hình ảnh Kiều, Nguyễn Du khắc họa nên sự tài hoa, tinh tế, thông minh, nhưng cũng khắc họa nên một cuộc đời nhiều đau thương, éo le, trớ trêu.

- Đoạn trích “Trao duyên” thể hiện tâm trạng bi kịch của Kiều.

2. Thân bài

Kiều tạo nên một không khí chân thành, trang trọng khi dùng những lời lẽ thiết tha và đầy chân thật. Nàng dùng từ ‘cậy’ chứ không phải ‘nhờ’, nàng dùng từ ‘chịu’ chứ chẳng phải ‘nhận’. Và cái ngôi lại bất chợt chuyển dời. Kiều sau đó đối với Vân vừa như một người chị đang tâm sự với em về hoàn cảnh éo le của mình. Vì ‘sự đâu sóng gió bất kì’ mà nàng đành ‘giữa đường đứt gánh tương tư’. Giờ nàng chỉ có thể gửi gắm niềm tin nơi Vân ‘tơ thừa mặc em’. Nhưng lý trí lại mạnh mẽ đánh tỉnh nàng, lôi nàng ra khỏi giấc mộng – giấc mộng về những ngày đẹp đẽ gia đình êm ấm

Kiều chẳng biết nhờ ai ngoài Vân – vì Vân là người em của nàng, vì Vân là người cũng chịu cảnh gia đình tan nát như nàng – và có lẽ nàng nghĩ Vân sẽ là người duy nhất hiểu nàng, không khuyên can nàng. Mà có lẽ Vân cũng chẳng thể khuyên Kiều – khi những lời Kiều nói vừa hợp lẽ, lại hợp tình, và sự đã đến nước này rồi, chẳng gì có thể suy chuyển:“Ngày xuân…thơm lây”. Kiều cũng chỉ bằng tuổi Vân, cũng đang độ như hoa chớm nở, như trăng non mới mọc, vậy mà Kiều lại bảo Vân ‘ngày xuân em hãy còn dài’ – như thể là nàng lớn tuổi hơn Vân. Có lẽ vậy thật – một loạt các biến cố xảy ra đã khiến Kiều già đi – về mặt tâm hồn chứ không phải thể xác – khiến Kiều phải lựa chọn. Lời Kiều tựa như lời trăn trối của một người sắp chết. Nhưng tình giữa nàng và Kim Trọng quá nặng – đến mức mà nàng không muốn trao đi, hoặc nàng cảm thấy như trao đi bao nhiêu cũng không đủ.“Dù em …thác oan”

Lời của Kiều như từ cõi chết vọng về – vì tâm nàng đã chết – nàng cũng như chết rồi. Nàng là người mệnh bạc – tài hoa thì có để làm gì. Nàng vẫn mong Vân và chàng Kim ‘Cầm sắt vô đoạn ngũ thập huyền/ Nhất huyền nhất trụ tứ hoa niên’. Hồn của nàng còn ‘mang nặng lời thề’ nên dù có chết đi cũng chẳng thể siêu thoát. Nàng sẽ dùng chính linh hồn mình về tìm gặp lại người yêu cũ, theo dõi chàng, tìm cách đền đáp chàng. Nhưng chàng liệu có hiểu được chăng? Vì ấy như là âm dương cách trở. Nàng chỉ muốn người còn sống có thể thấu hiểu và đồng cảm với nàng mà thôi.

Và rồi, tình cảm như đê vỡ phá ra tràn bờ, đánh tan chút lý trí mỏng manh của nàng. Nàng như đang tự nói với chính mình, nàng quên đi sự tồn tại của Vân. Nàng tự đặt mình vào trong vòng xoáy lộn xộn những kỉ niệm và những đau khổ của hiện tại.“Bây giờ…lỡ làng”. ‘Trâm’ đã gãy, ‘gương’ đã tan, còn có cách này để nối lại. Mà lỡ có nối lại, cũng sẽ mãi còn vết nối ấy thôi, chẳng bao giờ lành lặn được như xưa nữa. Nàng muốn đến đáp Kim Trọng, nhưng đã trễ rồi, nàng chỉ mong được quỳ lạy trước Kim Trọng cầu xin chàng tha thứ.“Ví không duyên nợ kiếp xưa. Kiếp này hồ dễ tình cờ xui nên”. Kiều có lẽ chỉ mong muốn như thế – ‘cùng quân cộng chẩm đáo bình minh’, nhưng chỉ tiếc, cả nàng và Kim Trọng đều muộn.

3.Kết bài:

Đoạn trích “Trao duyên” mở đầu cho cung đàn bạc mệnh của Kiều, mở đầu cho cuộc đời thứ hai của kiều – cuộc đời đầy những sóng gió, những trớ trêu, đau đớn, những nhơ nhuốc mà xã hội phong kiến đương thời có thể ập đến với một thiếu nữ thơ ngây, xinh đẹp, tài hoa. Nguyễn Du đã rất xuất sắc trong việc khắc họa Kiều với hai trạng thái đối lập – một Kiều sắc sảo và một Kiều yếu đuối, mất đi lý trí. Và có lẽ chỉ Nguyễn Du – một người cũng trải qua những năm tháng lưu lạc như Kiều, một người chịu đủ cảnh sang hèn bần quý – mới có thể thấu hiểu nàng đến vậy

Hoạt động 3: Hoạt động bổ sung

Cảm nhận của em về vẻ đẹp nhân cách Thúy Kiều?

Hoạt động 4: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:

- Bi kịch tình yêu và nhân cách cao đẹp của Thúy Kiều.

5. Dặn dò:

- HS về nhà học bài.

- Chuẩn bị bài “Chí khí anh hùng”.

Kí duyệt ngày: 3/ 5/ 2018

Soạn hết tiết: 30

Ngày soạn: 5 / 5/ 2018

Ngày dạy: / 5/ 2018

Tiết 31: CHÍ KHÍ ANH HÙNG

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

1.Kiến thức: Hiểu được lí tưởng anh hùng của Nguyễn Du qua nhân vật Từ Hải. Thấy được nghệ thuật tả người anh hùng trong đoạn trích.

2. Kĩ năng: Đọc diễn cảm, phân tích.

3.Thái độ: Trân trọng ước mơ khất vọng.

4. Năng lực hình thành: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ.

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp dạy	Ngày dạy	Sĩ số	HS vắng
10A2
10A6

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới :

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Từ Hải – một bậc đại trượng phu anh hùng cái thế, một tráng sĩ anh hùng tung hoành thiên hạ, vừa có chí khí phi thường vừa có tâm hồn khoáng đạt. Một phần chí khí anh hùng lí tưởng ấy được thể hiện trong buổi chia tay với TK để chàng ra đi vì nghiệp lớn.

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới

HĐ của giáo viên

HĐ của học sinh

1. Xem mục Tìm hiểu về tác giả ở bài Đọc Tiểu Thanh kí và bài Nguyễn Du.

2. Xem mục Thể loại trong bài Truyện Kiều.

3. Với nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đặc sắc, đoạn trích ngợi ca chí khí anh hùng của nhân vật Từ Hải và khẳng định lại một lần nữa tình cảm của Thuý Kiều và Từ Hải là tình tri kỉ, tri âm chứ không chỉ đơn thuần là tình nghĩa vợ chồng.

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

Chứng minh rằng đoạn trích Chí khí anh hùng thể hiện nổi bật khuynh hướng lí tưởng hoá khi xây dựng nhân vật anh hùng Từ Hải

Từ các đoạn trích Trao duyên, Nỗi thương mình, Chí khí anh hùng, hãy phát biểu nhận xét khái quát những đặc điểm trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Nguyễn Du.

Chỉ ra tính chất riêng biệt của cuộc tiễn biệt giữa Từ Hải và Thuý Kiều so với hai cuộc chia tay trước đó với Kim Trọng và với Thúc Sinh.

1. Tìm hiểu xuất xứ

Gợi ý:

Kiều bị lừa vào lầu xanh lần thứ hai, tâm trạng nàng vô cùng đau khổ và tuyệt vọng. May sao Từ Hải đột ngột xuất hiện, đã coi Kiều như một tri kỉ và cứu nàng ra khỏi lầu xanh. Hai người đều thuộc hạng người bị xã hội đương thời coi thường (một gái giang hồ và một là giặc) đã đến với nhau tâm đầu ý hợp trong một tình cảm gắn bó của đôi tri kỉ. Từ Hải đánh giá cao sự thông minh, khéo léo và nhạy cảm của Kiều. Kiều nhận ra Từ là đường anh hùng hiếm có trong thiên hạ, là người duy nhất có thể giải oan cho nàng. Nhưng dù yêu quý, trân trọng Từ Hải, Kiều cũng không thể giữ chân bậc anh hùng cái thế. Đã đến lúc Kiều để Từ Hải ra đi lập sự nghiệp anh hùng.

2. Chứng minh rằng đoạn trích Chí khí anh hùng thể hiện nổi bật khuynh hướng lí tưởng hoá khi xây dựng nhân vật anh hùng Từ Hải.

Gợi ý:

Nhân vật Từ Hải được Nguyễn Du tái tạo theo khuynh hướng lí tưởng hoá. Mọi ngôn từ, hình ảnh và cách miêu tả, Nguyễn Du đều sử dụng rất phù hợp với khuynh hướng này.

- Về từ ngữ:

+ Tác giả dùng từ “trượng phu”, đây là lần duy nhất tác giả dùng từ này và chỉ dùng cho nhân vật Từ Hải. “Trượng phu” nghĩa là người đàn ông có chí khí lớn.

+ Thứ hai là từ "thoắt" trong cặp câu:

Nửa năm hương lửa đương nồng

Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương

- Về hình ảnh:

+ Hình ảnh: "Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi" là một hình ảnh so sánh thật đẹp đẽ và đầy ý nghĩa. Tác giả muốn ví Từ Hải như chim bằng cỡi gió bay cao, bay xa ngoài biển lớn. Không chỉ thế, trong câu thơ còn diễn tả được tâm trạng của con người khi được thoả chí tung hoành "diễn tả một cách khoái trá giây lát con người phi thường rời khỏi nơi tiễn biệt". Nói thế, không có nghĩa là Từ Hải không buồn khi xa Thuý Kiều mà chỉ khẳng định rõ hơn chí khí của nhân vật.

+ Hình ảnh "Thanh gươm yên ngựa, lên đường thẳng rong" cho thấy chàng lên ngựa rồi mới nói lời tiễn biệt, điều đó diễn tả được cái cốt cách phi thường của chàng, của một đấng trượng phu trong xã hội phong kiến.

3. Từ các đoạn trích Trao duyên, Nỗi thương mình, Chí khí anh hùng, hãy phát biểu nhận xét khái quát những đặc điểm trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Nguyễn Du.

Gợi ý:

Nghệ thuật miêu tả tâm lí là một trong những phương diện nghệ thuật đặc sắc bậc nhất của Truyện Kiều. Chính những thành công về nghệ thuật miêu tả tâm lí đã chứng tỏ sự sáng tạo độc đáo, tấm lòng thấu hiểu con người của Nguyễn Du. Có thể nhận định:

- Tâm lí nhân vật được thể hiện sinh động, trực tiếp trong tình huống cụ thể.

- Diễn biến tâm lí nhân vật được miêu tả chân thực, theo đúng quy luật và quá trình diễn biến trong thời gian của đời sống bên trong con người.

- Trạng thái tâm lí mang tính cá thể rất rõ; đó là tâm lí của những con người cụ thể, với đặc điểm riêng về tính cách, hoàn cảnh,…

- Các hình thức đối thoại, độc thoại và lời trần thuật nửa trực tiếp được sử dụng rất có hiệu quả để miêu tả tâm lí nhân vật.

4. Chỉ ra tính chất riêng biệt của cuộc tiễn biệt giữa Từ Hải và Thuý Kiều so với hai cuộc chia tay trước đó với Kim Trọng và với Thúc Sinh.

Gợi ý:

Tác giả dựng lên hình ảnh Từ Hải "thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong" rồi mới để cho Từ Hải và Thuý Kiều nói lời tiễn biệt. Liệu có gì phi lôgíc không? Không, vì hai chữ "thẳng rong" có người giải thích là "vội lời", chứ lên đường đi thẳng rồi mới nói thì vô lí. Vậy có thể hình dung, Từ Hải trên yên ngựa rồi nói những lời chia biệt với Thuý Kiều. Và, có thể khẳng định cuộc chia biệt này khác hẳn hai lần trước khi Kiều từ biệt Kim Trọng và Thúc Sinh. Kiều tiễn biệt Kim Trọng là tiễn biệt người yêu về quê hộ tang chú, có sự nhớ nhung của một người đang yêu mối tình đầu say đắm mà phải xa cách. Khi chia tay Thúc Sinh là để chàng về quê xin phép Hoạn thư cho Kiều được làm vợ lẽ, hi vọng gặp lại rất mong manh vì cả hai đều biết Hoạn Thư chẳng phải tay vừa, do đó gặp lại được như hiện tại là rất khó khăn.

Hoạt động 4: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố: - Hình tượng nhân vật Từ Hải

5. Dặn dò: - HS về nhà học bài và chuẩn bị bài học tiếp theo

Ngày soạn: 7 / 5/ 2018

Ngày dạy: / 5/ 2018

Tiết 32: VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN NGỮ VIẾT

I. Mục tiêu cần đạt

1.Kiến thức: Hiểu sâu hơn các khái niệm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

2. Kĩ năng: Củng cố kĩ năng xác định và phân tích đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

3.Thái độ: Thái độ học tập nghiêm túc

4. Năng lực hình thành: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ.

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp dạy	Ngày dạy	Sĩ số	HS vắng
10A2
10A6

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới:

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Để giao tiếp, con người phải sử dụng ngôn ngữ. Ngôn ngữ tồn tại ở hai dạng: Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết. Giúp các em hiểu rõ hơn hai hình thức sử dụng ngôn ngữ này, chúng ta đi vào tiết học hôm nay

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới

- GV: Trong cuộc sống, có mấy hình thức sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp?

- HS: 2 dạng: nói và viết

- GV: 2 dạng đó có quan hệ với nhau như thế nào?

? Có phải lúc nào và trong mọi phạm vi người ta đều sử dụng cả 2 dạng này để giao tiếp không?

? Ngôn ngữ nói và viết thường được sử dụng trong những phạm vi giao tiếp nào?

Tuy nhiên:

+ Có những phạm vi hoạt động giao tiếp sử dụng hình thức nói là chủ yếu như giao tiếp trong sinh hoạt hàng ngày

+ Có những phạm vi sử dụng hình thức viết phổ biến hơn: Khoa học, chính luận, báo chí..

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

Hoạt động 4: Hoạt động ứng dụng

Bài tập : Những ngữ liệu sau rút ra từ bài văn nghị luận của học sinh. Có một số từ ngữ không phù hợp với ngôn ngữ viết, hãy phát hiện và sửa lỗi.

b.Bọn “cuồng Minh” sát hại dân lành mà cũng đòi nêu chiêu bài nhân nghĩa

c.Nguyễn Du viết “Truyện Kiều” chẳng qua để nói “những điều trông thấy” của thời đại mình.

d.Ngay như quan tổng đốc trọng thần Hồ Tôn Hiến cũng chỉ là một kẻ chẳng ra gì: lừa dối, háo sắc, tàn nhẫn.

f. e.Trong những lúc xa chồng, chẳng mấy khi mà người chinh phụ nguôi nhớ nhung sầu muộn.

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN

II.

1. Về khái niệm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

Ngôn ngữ nói là ngôn ngữ âm thanh, dùng trong giao tiếp tự nhiên hàng ngày; trong đó người nói người nghe tiếp xúc trực tiếp với nhau, có thể thay phiên nhau trong vai nói và vai nghe.

Ngôn ngữ viết là thứ ngôn ngữ được thể hiện bằng chữ viết trong văn bản và được tiếp nhận bằng thị giác.

2. Những đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

a) Ngôn ngữ nói

- Ngôn ngữ nói rất đa dạng về ngữ điệu: Giọng nói có thể cao hay thấp, nhanh hay chậm, mạnh hay yếu, liên tục hay ngắt quãng. Trong ngôn ngữ nói, ngữ điệu là yếu tố quan trọng góp phần bộc lộ và bổ sung thông tin.

- Trong ngôn nữ nói, ngoài sự kết hợp giữa âm thanh và giọng điệu còn có các phương tiện bổ trợ ngôn ngữ khác như: nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ,… của người nói:

- Từ ngữ trong ngôn ngữ nói được sử dụng khá đa dạng: có những lớp từ mang tính khẩu ngữ, có những từ ngữ địa phương, các tiếng lóng, các biệt ngữ, các trợ từ, thán từ, các từ ngữ đưa đẩy,… Ngôn ngữ nói hay dùng những câu tỉnh lược (có khi lược chỉ còn có một từ) nhưng cũng có khi câu nói rườm rà, có nhiều yếu tố dư, hoặc lặp đi lặp lại (để nhấn mạnh hoặc để người nghe có điều kiện tiếp nhận, lĩnh hội, thấu đáo nội dung giao tiếp.

- Ngôn ngữ nói được sản sinh nhanh chóng, tức thời, không có sự gọt giũa, suy ngẫm hay lựa chọn.

b) Ngôn ngữ viết

- Ngôn ngữ viết được sản sinh một cách có chọn lọc, được suy nghĩ, nghiền ngẫm và gọt giũa kĩ càng.

- Trong ngôn ngữ viết, sự hỗ trợ của hệ thống dấu câu, của các kí hiệu và văn tự, của các hình ảnh minh hoạ, bảng biểu, sơ đồ…. giúp biểu hiện rõ thêm nội dung giao tiếp.

- Từ ngữ trong ngôn ngữ viết được lựa chọn, thay thế nên có điều kiện đạt được độ chính xác cao. Đồng thời khi viết, tuỳ từng phong cách ngôn ngữ của văn bản mà người viết có sự lựa chọn hệ thống ngôn từ cho phù hợp.

- Trong văn bản viết, người ta thường tránh dùng các từ mang tính khẩu ngữ, các từ địa phương, tiếng lóng…. Về câu, ngôn ngữ viết thường dùng các câu dài, câu nhiều thành phần nhưng được tổ chức mạch lạc, chặt chẽ nhờ các quan hệ từ và sự sắp xếp các thành phần phù hợp.

3. Các hình thức sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp: dạng nói và dạng viết.

- Dạng nói và dạng viết vốn có quan hệ chặt chẽ với nhau: đều sử dụng ngôn ngữ; tuân theo các qui tắc ngôn ngữ; đều là những hình thức giao tiếp của con người.

- Hiện nay, hoạt động giao tiếp của con người trong mọi phạm vi (sinh hoạt, hành chính, khoa học…) đều có cả 2 hình thức: dạng nói và dạng viết.

2. Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết:

a. Ngôn ngữ nói là tập hợp các phương tiện và quy tắc cơ bản của dạng nói (ngữ âm, từ vựng, cú pháp..)

b. Ngôn ngữ viết là tập hợp các phương tiện và quy tắc cơ bản của dạng viết (kí tự, từ vựng, cú pháp, kết cấu văn bản)

B. Thực hành kĩ năng sử dụng ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết:

1. Đặc điểm ngôn ngữ viết của đoạn trích trong bài Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt:

- Sử dụng một hệ thống các thuật ngữ của ngành ngôn ngữ học: vốn chữ, từ vựng, ngữ pháp, phong cách, thể văn,...

- Ba ý lớn được tách thành ba dòng để trình bày luận điểm một cách rõ ràng, mạch lạc nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người tiếp nhận.

- Dùng các từ chỉ thứ tự (một là, hai là, ba là...) để đánh dấu luận điểm và thứ tự trình bày.

- Dùng các dấu câu: dấu chấm, dấu phẩy, dấu ba chấm, dấu ngoặc đơn, dấu ngoặc kép.

- Có phần giải thích rõ ràng (nằm trong ngoặc) thể hiện rõ dụng ý của người viết về việc lựa chọn và thay thế các từ là thuật ngữ.

2. Đặc điểm của ngôn ngữ nói ở đoạn trích trong truyện Vợ nhặt:

- Các từ ngữ thường gặp trong lời ăn tiếng nói hàng ngày: mấy, có khối, nói khoác, sợ gì, đằng ấy, cười tít,...

- Miêu tả nhiều cử chỉ điệu bộ (kèm theo lời nói): đẩy vai, cười (nắc nẻ), cong cớn, ngoái cổ, ton ton chạy...

- Các từ hô gọi: kìa, này, nhà tôi ơi, đằng ấy,...

- Các từ tình thái: có khối... đấy, đấy, sợ gì,...

- Ngoài ra trong đoạn trích các nhân vật tham gia đối thoại trực tiếp nên còn liên tục thay phiên đổi vai cho nhau.

3. a) Cần bỏ từ "trong" (để câu có chủ ngữ) và từ "thì"; thay từ "hết ý" bằng từ như “rất” (đẹp) hoặc “vô cùng”,...

b) Thay từ "vống lên" bằng "quá mức thực tế" (hoặc từ "vống" bằng từ "quá"), thay "vô tội vạ" bằng "vô căn cứ".

c) Bỏ từ "sất", thay từ “thì ” (từ thứ 2) bằng từ “đến”. Tuy nhiên câu này còn cần phải thay đổi cả nội dung vì câu tương đối tối nghĩa.

Bài tập yêu cầu

Bài tập 1 : Những ngữ liệu sau rút ra từ bài văn nghị luận của học sinh. Có một số từ ngữ không phù hợp với ngôn ngữ viết, hãy phát hiện và sửa lỗi.

a.Trong chúng ta, ai mà chẳng biết Đại cáo bình Ngôn là áng “Thiên cổ hùng văn”..

b.Bọn “cuồng Minh” sát hại dân lành mà cũng đòi nêu chiêu bài nhân nghĩa

c.Nguyễn Du viết “Truyện Kiều” chẳng qua để nói “những điều trông thấy” của thời đại mình.

d. Ngay như quan tổng đốc trọng thần Hồ Tôn Hiến cũng chỉ là một kẻ chẳng ra gì: lừa dối, háo sắc, tàn nhẫn.

e.Trong những lúc xa chồng, chẳng mấy khi mà người chinh phụ nguôi nhớ nhung sầu muộn.

Bài tập 2: Hãy phân tích những đặc điểm của ngôn ngữ nói qua đoạn hội thoại sau:

Lan: Hạnh ơi! Nhanh lên, muộn học rồi đấy!

Hà: Người đâu mà lề mề thế không biết!

Lan: Có thế mới là Hạnh chứ!

Hoạt động 5: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:

- Đặc điểm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

5. Dặn dò:

- Không được sử dụng văn nói trong khi viết (viết như nói)

Ngày soạn: 8 / 5/ 2018

Ngày dạy: / 5/ 2018

Tiết 33: THỰC HÀNH PHONG CÁCH NGÔN NGỮ SINH HOẠT

I. Mục tiêu cần đạt:

1. Về kiến thức: Giúp học sinh hiểu sâu hơn về Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.

2. Về kĩ năng: Kỹ năng nhận diện, phân tích

4. Năng lực hình thành: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ.

II. Phương tiện thực hiện :

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành :

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy :

1. Ổn định tổ chức:

Lớp dạy	Ngày dạy	Sĩ số	HS vắng
10A2
10A6

2. Kiểm tra bài cũ: Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới:

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Xã hội loài người muốn tồn tại và phát triển thì hàng ngày con người cần có mqh qua lại với nhau. Trong quá trình đó con người đã sử dụng ngôn ngữ để bày tỏ thái độ, tư tưởng, tình cảm của mình với người khác. Ngôn ngữ đó được gọi là ngôn ngữ dùng trong sinh hoạt hàng ngày.

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Hoạt động 2: Hoạt động thực hành

GV cho HS nhận diện và luyện tập theo hệ thống bài tập.

? Đặc điểm ngôn ngữ nói của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt được thể hiện trong đoạn hội thoại trên như thế nào?

? Phân tích đặc trưng của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt trong cuộc hội thoại giữa ba nhân vật: Hùng, Phương, mẹ Mai?

? Thử hình dung ngữ điệu, thái độ, cảm xúc của các nhân vật giao tiếp trong tình huống trên?

? Vì sao cuối cùng Phương lại nói với Hùng: Chán cậu thật! Ăn nói gì mà kì cục? Theo em, Hùng cần sửa lại lời nói như thế nào cho phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp?

GV:

+ Không phù hợp khi nói với người lớn tuổi (thiếu tôn trọng).

+ Từ ngữ không đảm bảo tính lịch sự (phắn)

Hoạt động 3: Hoạt động ứng dụng

- Hướng dẫn HS làm bài tương tự như bài 1.

các nhân vật giao tiếp, mục đích và hoàn cảnh giao tiếp được phản ánh vào bài ca dao này như thế nào?

? Tìm thêm một số bài ca dao có hình thức đối đáp mô phỏng phong cách ngôn ngữ sinh hoạt như bài ca dao trên đây.

Luyện tập

Bài tập 1: Đọc kĩ về tình huống giao tiếp và đoạn hội thoại đã được ghi lại dưới đây và thực hiện yêu cầu của bài tập:

Hùng và Phương đến nhà Mai để rủ Mai đi học thêm. Mẹ Mai ra mở cửa.

Hùng: Mai có nhà không bác?

Mẹ Mai: Các cháu là bạn cùng lớp với Mai a?

Phương: Vâng ạ, thưa bác, chúng cháu tới rủ bạn Mai đi học thêm tiếng Anh ạ.

Mẹ Mai: Mai đợi các cháu mãi, sợ muộn nên vừa mới đi rồi cháu ạ.

Hùng: Hẹn với chả hò, đã bảo đợi rồi mà lại phắn đi ngay! Chán chết! Bận sau không thèm rủ nữa.

Phương: Chúng cháu xin lỗi bác! Chúng cháu đợi nhau nên đến muộn ạ.

Mẹ Mai: Không sao, các cháu đến lớp cho kịp giờ học nhé! Bác đang có chút việc bận.

Mẹ Mai vào.

Phương (với Hùng): Chán cậu thật! Ăn nói kiểu gì mà kì cục ?

Nhận xét:

* Đặc điểm của ngôn ngữ nói trong đoạn hội thoại được thể hiện:

- Tồn tại ở dạng nói (kiểu đối thoại giữa 3 nhân vật: Hùng, Phương, mẹ Mai)

- Đặc điểm từ ngữ:

+ Sử dụng các từ tình thái: ạ, nhé, chán chết…

+ Sử dụng các từ ngữ giàu hình tượng, mang màu sắc cảm xúc rõ rệt: Hẹn với chả hò, phắn,…

* Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt:

- Tính cụ thể:

+ Người tham gia giao tiếp là Hùng – Phương (HS, quan hệ bạn bè) – mẹ Mai (quan hệ xã hội, vai trên)

+ Không gian cụ thể: Nhà Mai

+ Mục đích giao tiếp cụ thể: Hùng, Phương đến rủ Mai đi học, mẹ Mai thông báo Mai đã đi trước.

- Tính cảm xúc: Hùng bộc lộ cảm xúc thất vọng, có phần bực bội; Phương, mẹ Mai……

- Tính cá thể:

+ Mẹ Mai là người đứng tuổi, điềm đạm, bao dung

+ Phương: lễ phép

+ Hùng: nóng nảy, bộp chộp,..

Bài tập yêu cầu : Đọc kĩ bài ca dao và thực hiện yêu cầu của bài tập:

Mình về đường ấy bao xa?

Cậy mình làm mối cho ta một người

Một người mười tám đôi mươi

Một người vừa đẹp, vừa tươi như mình!

Hoạt động 4: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:

- Đặc điểm của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

5. Dặn dò:

- Về nhà học bài, làm bài tập.

THỰC HÀNH

PHONG CÁCH NGÔN NGỮ SINH HOẠT

I. Mục tiêu cần đạt:

- Giúp học sinh hiểu sâu hơn khái niệm Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.

- Kỹ năng nhận diện, phân tích

- Có ý thức sử dụng ưu thế của ngôn ngữ sinh hoạt trong giao tiếp hàng ngày.

II. Phương tiện thực hiện :

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành :

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy :

1. Ổn định tổ chức:

Lớp	HS vắng
10A8

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới:

Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

? Đặc điểm ngôn ngữ nói của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt được thể hiện trong đoạn hội thoại trên như thế nào?

? Phân tích đặc trưng của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt trong cuộc hội thoại giữa ba nhân vật: Hùng, Phương, mẹ Mai?

? Thử hình dung ngữ điệu, thái độ, cảm xúc của các nhân vật giao tiếp trong tình huống trên?

GV:

+ Không phù hợp khi nói với người lớn tuổi (thiếu tôn trọng).

+ Từ ngữ không đảm bảo tính lịch sự (phắn)

Luyện tập

Bài tập 1: Đọc kĩ về tình huống giao tiếp và đoạn hội thoại đã được ghi lại dưới đây và thực hiện yêu cầu của bài tập:

Hùng và Phương đến nhà Mai để rủ Mai đi học thêm. Mẹ Mai ra mở cửa.

Hùng: Mai có nhà không bác?

Mẹ Mai: Các cháu là bạn cùng lớp với Mai a?

Phương: Vâng ạ, thưa bác, chúng cháu tới rủ bạn Mai đi học thêm tiếng Anh ạ.

Mẹ Mai: Mai đợi các cháu mãi, sợ muộn nên vừa mới đi rồi cháu ạ.

Hùng: Hẹn với chả hò, đã bảo đợi rồi mà lại phắn đi ngay! Chán chết! Bận sau không thèm rủ nữa.

Phương: Chúng cháu xin lỗi bác! Chúng cháu đợi nhau nên đến muộn ạ.

Mẹ Mai: Không sao, các cháu đến lớp cho kịp giờ học nhé! Bác đang có chút việc bận.

Mẹ Mai vào.

Phương (với Hùng): Chán cậu thật! Ăn nói kiểu gì mà kì cục?

Nhận xét:

* Đặc điểm của ngôn ngữ nói trong đoạn hội thoại được thể hiện:

- Tồn tại ở dạng nói (kiểu đối thoại giữa 3 nhân vật: Hùng, Phương, mẹ Mai)

- Đặc điểm từ ngữ:

+ Sử dụng các từ tình thái: ạ, nhé, chán chết…

+ Sử dụng các từ ngữ giàu hình tượng, mang màu sắc cảm xúc rõ rệt: Hẹn với chả hò, phắn,…

* Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt:

- Tính cụ thể:

+ Người tham gia giao tiếp là Hùng – Phương (HS, quan hệ bạn bè) – mẹ Mai (quan hệ xã hội, vai trên)

+ Không gian cụ thể: Nhà Mai

+ Mục đích giao tiếp cụ thể: Hùng, Phương đến rủ Mai đi học, mẹ Mai thông báo Mai đã đi trước.

- Tính cảm xúc: Hùng bộc lộ cảm xúc thất vọng, có phần bực bội; Phương, mẹ Mai……

- Tính cá thể:

+ Mẹ Mai là người đứng tuổi, điềm đạm, bao dung

+ Phương: lễ phép

+ Hùng: nóng nảy, bộp chộp,.

Hoạt động 4: Hoạt động ứng dụng

Bài tập yêu cầu : Đọc kĩ bài ca dao và thực hiện yêu cầu của bài tập:

Mình về đường ấy bao xa?

Cậy mình làm mối cho ta một người

Một người mười tám đôi mươi

Một người vừa đẹp, vừa tươi như mình!

- GV hướng dẫn HS làm bài tương tự như bài 1.

? Chỉ ra những dấu hiệu của ngôn ngữ sinh hoạt được mô phỏng trong lời ca của bài ca dao này.

? Lời ca giúp em hình dung những gì về các nhân vật giao tiếp, mục đích và hoàn cảnh giao tiếp được phản ánh vào bài ca dao này như thế nào?

? Tìm thêm một số bài ca dao có hình thức đối đáp mô phỏng phong cách ngôn ngữ sinh hoạt như bài ca dao trên đây.

Bài 2 :

19.5.70

Được thư mẹ… mẹ của con ơi, mỗi dòng chữ, mỗi lời nói của mẹ thấm nặng yêu thương, như những dòng máu chảy về trái tim khao khát nhớ thương của con. Ôi! Có ai hiểu lòng con ao ước được về sống giữa gia đình, dù chỉ là giây lát đến mức nào không? Con vẫn hiểu điều đó từ lúc bước chân lên chiếc ôtô đưa con vào con đường bom đạn. Nhưng con vẫn ra đi vì lí tưởng. Ba năm qua, trên từng chặng đường con bước, trong muôn vàn âm thanh hỗn hợp của chiến trường, bao giờ cũng có một âm thanh dịu dàng tha thiết mà sao có một âm lượng cao hơn tất cả mọi đạn bom sấm sét vang lên trong lòng con. Đó là tiếng nói của miền Bắc yêu thương, của mẹ, của ba, của em, của tất cả. Từ hàng lim xào xạc trên đường Đại La, từ tiếng sóng sông Hồng dào dạt vỗ đến cả âm thanh hỗn tạp của cuộc sống Thủ đô vẫn vang vọng trong con không một phút nào nguôi cả.

(Trích Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2005)

Câu 5. Văn bản trên được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? (0,25 điểm)

Câu 6. Trong văn bản trên có những phương thức biểu đạt nào? (0,25 điểm)

Câu 7. Đọc đoạn nhật kí trên, điều gì khiến anh/chị xúc động nhất? (0,5 điểm)

Câu 8. Anh (chị) nghĩ gì về sự hi sinh của những người trẻ tuổi trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm của dân tộc? (Trình bày trong khoảng 5-7 dòng) (0,5 điểm).

Hoạt động 5: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:

- Đặc điểm của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

5. Hướng dẫn HS chuẩn bị bài:

- Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.

Kí duyệt ngày:..../…../ 2016

Soạn hết tiết: 33

Ngày soạn: 18 / 3 /2016

Ngày dạy: / /2016

/ / 2016 Tiết 34

THỰC HÀNH

PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT

I. Mục tiêu cần đạt:

- Hiểu sâu hơn khái niệm phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.

- Nắm được đặc trưng và biết vận dụng vào thực hành.

- Thái độ học tập tích cực

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại, luyện tập.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp	HS vắng
10A8

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới: Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Ngôn ngữ là phương tiện tư duy và giao tiếp quan trọng bậc nhất của con người. Ngôn ngữ còn là công cụ xây dựng hình tượng nghệ thuật văn chương -> Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật. Vậy, phong cách ngôn ngữ là gì...

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới

- GV: Em hiểu thế nào là ngôn ngữ nghệ thuật?

- GV: Ngôn ngữ nghệ thuật có mấy đặc trưng? Đó là những đặc trưng nào?

- GV: Thế nào là tính hình tượng của ngôn ngữ nghệ thuật? Lấy VD cụ thể?

? Thế nào là tính truyền cảm? Cho VD?

? Thế nào là tính cá thể hoá? Cho VD?

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

- GV cho HS chép đề và hướng dẫn HS làm bài tập vận dụng.

a, Bài thơ có mấy lớp nghĩa? Trình bày ngắn gọn về các lớp nghĩa đó. Lớp nghĩa nào là lớp nghĩa chủ yếu mà tác giả muốn biểu hiện qua ngôn ngữ của tác phẩm?

b, Những hình ảnh nào trong bài thơ vừa gợi hình ảnh bánh trôi nước cụ thể vừa có hàm nghĩa về con người?

1. Ngôn ngữ nghệ thuật:

- Ngôn ngữ nghệ thuật (theo nghĩa hẹp) là ngôn ngữ được sử dụng trong tác phẩm văn chương, thực hiện chức năng chủ yếu là chức năng thẩm mĩ: Xây dựng hình tượng nghệ thuật, từ đó tác động tới cảm xúc và nhận thức thẩm mĩ của người đọc.

2. Đặc trưng của ngôn ngữ nghệ thuật:

a. Tính hình tượng :

- Là thuộc tính quan trọng nhất của ngôn ngữ nghệ thuật.

- Tính hình tượng của các từ ngữ trong tác phẩm văn chương chính là: từ trong tác phẩm thường chứa đựng hai bình diện nghĩa: Nghĩa cơ sở và nghĩa hình tượng thẩm mĩ, chỉ tồn tại trong tác phẩm cụ thể, trong ngữ cảnh nhất định.

VD: Trước sau nào thấy bóng người

Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Hoa đào:

+ Hoa đào thực, hoa của mùa xuân

+ Hoa đào thể hiện tâm trạng khắc khoải nhớ thương của chàng Kim khi trở lại vườn Thuý

b. Tính truyền cảm:

- Ngôn ngữ trong tác phẩm văn chương tác động tới tình cảm của người đọc và qua đó nâng cao năng lực nhận thức thẩm mĩ, giúp con người thấu hiểu bản chất của tâm hồn con người, của đời sống, vũ trụ; Từ đó nâng cao những giá trị tinh thần tốt đẹp trong mỗi cá nhân

VD:

c. Tính cá thể hoá:

- Tính cá thể hoá là dấu ấn riêng của người viết trong việc lựa chọn, sử dụng ngôn ngữ nhằm đạt những mục đích nghệ thuật nhất định.

VD: Sách TCBS (T60)

3. Bài tập thực hành:

Bài 1: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Bánh trôi nước

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm lòng son

(Hồ Xuân Hương)

Hoạt động 4: Hoạt động ứng dụng

Bài tập yêu cầu

(Về nhà): Sưu tầm những câu ca dao mở đầu bằng cụm từ Thân em…. Ý nghĩa chung của những bài ca dao này là gì?

Bài tập 2:

– Nội dung thông tin về cây xấu hổ: Văn bản nào có nhiều nội dung, tri thức cụ thể về cây xấu hổ?

– Nội dung biểu cảm: Văn bản nào biểu cảm mhững cảm xúc, tình cảm về cây xấu hổ và cả cảm xúc của cây xấu hổ?

– Hình tượng cây xấu hổ ở văn bản nào sinh động hơn, mang cá tính rõ nét, có ý nghĩa cao xa hơn?

– Từ đó xác định phong cách ngôn ngữ của 2 văn bản?

a- “Cây xấu hổ … Cây nhỏ mọc hoang, thân có gai, lá kép lông chim khép lại khi đụng đến, hoa màu đỏ tía”.

b- Cây xấu hổ

Bờ đường 9 có lùm cây xấu hổ

Chiến sĩ đi qua ai cũng mỉm cười

Giữa một vùng lửa cháy bom rơi

Tất cả lộ nguyên hình trần trụi

Cây xấu hổ với màu xanh bối rối

Tự giấu mình trong lá kép lim dim.

Giữa một vùng lửa cháy bom rơi

Cây hiện lên như một niềm ấp ủ

Anh lính trẻ hái một cành xấu hổ

Ướp vào trong trang sổ của mình

Và chuyện này chỉ có cây biết với anh.

(Anh Ngọc)

Gợi ý:

Hai văn bản cùng có một đề tài về câu xấu hổ. Nhưng khác nhau về chức năng và những đặc trưng cơ bản:

– Văn bản a là văn bản khoa học – một mục trong từ điển tiếng Việt.

+ Nó có chức năng chủ yếu là thông qua việc giải thích nghĩa của từ mà cung cấp thông tin về loại cây xấu hổ:

+ Kích thước, tính chất, đặc điểm về thân, về lá, về hoa. Nó không quan tâm đến mặt thẩm mĩ cũng như sắc thái cảm xúc.

+ Nó thông tin trực tiếp mà không qua hình tượng nào khác.

– Văn bản b:

+ Ngoài việc đề cập một số thông tin về cây xấu hổ (nơi sống, đặc điểm nổi bật về lá) thì quan trọng là thực hiện chức nawmg thẩm mĩ: nói lên cái đẹp giản dị, ngộ nghĩnh, vui tươi của cuộc sống, bất chấp hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh.

+ Hình tượng trung tâm là hình tượng cây xấu hổ, đó là hình tượng của sự sống, của con người vui tươi, hồn nhiên, yêu đời, chất chứa một cảm xúc tinh tế, dí dỏm.

Hoạt động 5: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố: - Đặc trưng của ngôn ngữ NT

5. Hướng dẫn HS chuẩn bị bài:

Kí duyệt ngày:..../…../ 2016

Ngày soạn: / /2016

Ngày dạy: / /2016

/ / 2016 Tiết 35

THỰC HÀNH

CÁC PHÉP TU TỪ ẨN DỤ, HOÁN DỤ VÀ PHÉP ĐIỆP, PHÉP ĐỐI

I. Mục tiêu cần đạt

- Giúp học sinh nhận diện, nắm chắc cơ chế hoạt động và cách phân tích các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ và phép điệp, phép đối.

- Kỹ năng phân tích, nhận diện

- Thái độ học tập nghiêm túc

II. Phương tiện thực hiện

- GV: GA, SGK, SGV tự chọn

- HS: Vở ghi, vở soạn, SGK

III. Cách thức tiến hành

- Vấn đáp, gợi tìm, đối thoại.

IV. Tiến trình bài dạy

1. Ổn định tổ chức:

Lớp	HS vắng
10A8

2. Kiểm tra bài cũ:

Kết hợp trong bài dạy

3. Bài mới: Hoạt động 1: Hoạt động trải nghiệm

Để khắc sâu hơn về kiến thức các phép tu từ giúp cho việc sử dụng tiếng việt tốt, chúng ta đi tìm hiểu các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ và phép điệp, phép đối.

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới

- GV: Em hãy nhắc lại thế nào là ẩn dụ, thế nào là hoán dụ? Lấy VD minh hoạ

- GV: Thế nào là phép điệp, phép đối? Nêu VD?

Hoạt động 3: Hoạt động thực hành

- GV cho HS chép bài tập; hướng dẫn HS chữa bài

1. Ẩn dụ và hoán dụ:

a. Ẩn dụ tu từ: Là cách thay thế tên gọi của đối tượng này bằng tên gọi của đối tượng khác, dựa trên sự tương đồng về một phương diện nào đó của 2 đối tượng.

- VD: Bánh trôi nước: Thân phận người phụ nữ trong XHPK

b. Hoán dụ tu từ: Là cách lấy tên gọi của một bộ phận, một phương diện, một đặc điểm, trạng thái hoạt động…có tính chất cơ bản, quen thuộc của một đối tượng để thay thế cho tên gọi vốn có của chính đối tượng nhằm tạo hiệu quả diễn đạt nhất định

- VD: Gia tài em chỉ có bàn tay

Em trao tặng cho anh từ ngày ấy.

Bàn tay: lấy bộ phận chỉ toàn thể.

2. Phép điệp và phép đối:

a. Phép điệp: Là cách lặp lại các từ ngữ một cách có dụng ý nhằm mục đích tăng cường hiệu quả diễn đạt: nhấm mạnh, tạo ấn tượng, gợi liên tưởng, cảm xúc…

VD: Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh

………………bấy thân.

(Phân tích xem sách TCBS 10 – T65)

b. Phép đối: Là cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, các thành phần câu, vế câu song song, cân đối trong lời nói nhằm tạo hiệu quả diễn đạt: nhấn mạnh, gợi liên tưởng, gợi hình ảnh sinh động, tạo nhịp điệu cho lời nói.

VD:

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang

Ngựa xe như nước áo quấn như nêm

3. Thực hành:

Bài tập 1: Xác định ẩn dụ, hoán dụ trong những ngữ liệu sau và nêu vắn tắt ý nghĩa của chúng?

a. Chồng ta áo rách ta thương

Chồng người áo gấm xông hương mặc người

b. Trầu em trầu gói trong khăn

Trầu gói trong áo anh ăn sao đành

c. Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

d. Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người.

Hoạt động 4: Hoạt động ứng dụng

- GV cho HS chép bài tập; hướng dẫn HS chữa bài

Bài tập yêu cầu: Hãy xác định các hình ảnh thơ có sử dụng phép điệp, phép đối và phân tích hiệu quả tu từ của chúng trong đoạn thơ sau:

Hoa dãi nguyệt, nguyệt in một tấm

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông.

Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng

Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đâu!

(Chinh phụ ngâm)

Bài 1:

Phân tích nghệ thuật ẩn dụ trong câu thơ sau:

"Thân em vừa trắng lại vừa tròn" (Bánh trôi nước - Hồ Xuân Hương)

* Gợi ý:

- Nghĩa đen: Bánh trôi nước về màu sắc và hình dáng

Khi phân tích ta làm như sau : Cách sử dụng nghệ thuật ẩn dụ của nhà thơ thật tài tình vì qua hình ảnh cái bánh nhà thơ đã gợi cho người đọc hình dung được một hình ảnh khác thật sâu săc kín đáo đó là hình ảnh ... (nghĩa bóng) - từ đó gợi cảm xúc cho người đọc về người phụ nữ xưa ..

Bài 2:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ (Viễn Phương - Viếng lăng Bác)

- Chỉ ra biện pháp tu từ trong hai câu thơ ?

- Phân tích giá trị biểu cảm ?

* Gợi ý:

- Phép tu từ ẩn dụ: Mượn hình ảnh mặt trời để chỉ Bác Hồ

- Cách sử dụng nghệ thuật ẩn dụ của nhà thơ thật tài tình vì qua hình ảnh “mặt trời” là một vầng thái dương “nghĩa đen”, tác giả tạo ra một hình ảnh so sánh ngầm sâu sắc, tế nhị làm cho người đoc suy nghĩ và hình dung ra được hình ảnh của Bác Hồ (nghĩa bóng) một con người rực rỡ và ấm áp như mặt trời dẫn dắt dân tộc ta trên con đường giành tự do và độc lập xây dựng tổ quốc công bằng dân chủ văn minh từ đó tạo cho người đọc một tình cảm yêu mến khâm phục vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc chúng ta.

Bài tập. 3

Tìm và phân tích các hoán dụ trong các ví dụ sau:

a. Chồng ta áo rách ta thương

Chồng người áo gấm xông hương mặc người.

(Ca dao)

b. Sen tàn cúc lại nở hoa

Sầu dài ngày ngắn đông đà sang xuân

(Nguyễn Du)

Gợi ý:

* a. “ áo rách” là hoán dụ lấy quần áo (áo rách) để thay cho con người (người nghèo khổ).

“áo gấm” cũng là hoán dụ lấy quần áo (áo gấm) để thay cho con người( người giàu sang, quyền quí).

* b. “ Sen” là hoán dụ lấy loài hoa đặc trưng ( hoa sen) để chỉ mùa (mùa hạ).

Cúc” là hoán dụ lấy loài hoa đặc trưng ( hoa cúc) để chỉ mùa (mùa thu).

- Chỉ với hai câu thơ nhưng Nguyễn Du đã diễn đạt được bốn mùa chuyển tiếp trong một năm, mùa hạ đi qua mùa thu lại đến rồi mùa thu kết thúc, đông bước sang, đông tàn, xuân lại ngự trị.

Hoạt động 5: Hoạt động bổ sung

4. Củng cố:- Nắm chắc khái niệm các biện pháp tu từ đã học

5. Hướng dẫn HS chuẩn bị bài:

- Giá trị của các biện pháp tu từ trong việc thể hiện nội dung, tư tưởng.

Kí duyệt ngày:..../…../ 2016

Soạn hết tiết: 35

Giáo Án Tự Chọn Ngữ Văn 10 Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực

3 giây trước

Xem tiếp toàn bộ tài liệu