thơ, ví dụ như thơ hiện đại chẳng hạn, do quan niệm nghệ thuật và phong cách của mỗi tác giả rất riêng, thì cách tìm hiểu đối với các sáng tác của mỗi tác giả cũng phải có con đường riêng thích hợp. Chẳng hạn: Tìm hiểu thơ của Bác khác với tìm hiểu thơ của Xuân Diệu...

3. Một vài kiểu bài chính

- Kiểu bài phân tích:

- Kiểu bài bình giảng

- Kiểu bài cảm nhận

II.KIỂU BÀI PHÂN TÍCH

1.Tìm hiểu chung về phân tích

a. Phân tích là gì? Là chia tách, mổ xẻ đối tượng ra thành các phương diện, các bộ phận khác nhau để tìm hiểu, khám phá, cắt nghĩa. Có nghĩa là chia cắt xé lẻ, tác phẩm thơ ( hoặc những đơn vị nhỏ hơn như đọan, khổ, câu) ra thành các bộ phận để tìm hiểu.

b.Mục đích của phân tích: hướng tới sự hiểu, chính vì vậy văn phân tích rất gần với văn nghiên cứu, tỉnh táo, mạch lạc, khách quan, cặn kẽ...

2.Các kiểu bài phân tích

a. Kiểu bài phân tích nhân vật trữ tình

Khi phân tích nhân vật trữ tình cần lưu ý các thao tác sau:

- Trước hết, xem xét nhân vật trữ tình trong bài thơ là loại nhân vật trữ tình nào?

- Tiếp đó chỉ ra những nét ý nghĩa trong các câu thơ. Sau khi đọc xong toàn bài phải nắm bắt ý tưởng chung toàn bài. Đây là bước đầu tiên, nhằm có được một ấn tượng chung, ấn tượng này thường chưa sâu, nhưng giúp người đọc định hướng được những khám phá tiếp theo.

- Nắm bắt được sự vận động và phát triển của tâm trạng nhân vật trữ tình. Tuy với từng mức độ khác nhau, nhưng tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình không bao giờ đứng yên, mà luôn có sự vận động từ tính chất này sang tính chất khác, hoặc phát triển theo hướng tăng tiến. ( Muốn nắm bắt được điều này, thường là theo cách phân chia bài thơ ra thành các phần, đoạn, câu tương ứng với tính chất và ý nghĩa tâm trạng được thể hiện trong đó).

- Lần theo mạch cảm xúc đó để phân tích, cùng lúc phải chú ý hai điểm:

+Thứ nhất: Chú trọng vào các chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, mà ở đó, các ý nghĩa độc đáo, tài năng nghệ thuật của tác giả được bộc lộ. Không nên dàn trải, bình quân sự chú ý vào tất cả các chi tiết, mà phải biết chọn lựa. Các chi tiết này có khi là hình ảnh thơ, có khi là cách ngắt nhịp, hay là điệp từ...

+ Thứ hai: Tâm trạng của nhân vật trữ tình có khi thuần nhất là một loại tâm trạng, có khi rất phức hợp tâm trạng.

- Thao tác cuối cùng của phân tích là tổng hợp, khái quát và nâng cao, thường là kèm theo đánh giá. (Ở thao tác này cần lưu ý một vài điểm sau)

+ Khái quát ở mức độ cao nhất về tâm trạng trữ tình với câu hàm xúc, cô đọng.

+ Đặt bài thơ vào trong dòng khuynh hướng văn học cùng thời để thấy được những nét độc đáo của tác phẩm; cũng như thế, đặt vào trong dòng chảy của nền thơ ca dân tộc để thấy những đóng góp của bài thơ. Tuy nhiên sự liên hệ này phải gần gũi ( theo hai cách tương đồng và tương phản), không nên quá xa cách về không gian và thời gian.

Ø Chú ý trong bài văn phân tích vẫn có thể sử dụng ở một mức độ nào đó thao tác bình giảng, bình luận văn học. Nếu sử dụng khéo sẽ làm cho bài văn phân tích có dấu ấn cá nhân và sắc sảo hơn.

b. Kiểu bài phân tích toàn bộ bài thơ ( hoặc đoạn, khổ, câu)

- Khi phân tích một bài thơ, hoặc đoạn thơ, khổ thơ, câu thơ thường phải khai thác trên hai phương diện: nội dung và nghệ thuật. Có thể lần lượt phân tích nội dung rồi phân tích nghệ thuật. Song cũng có thể tiến hành song song cùng lúc. Bởi vì nội dung ý nghĩa bao giờ cũng hoà hợp hữu cơ với hình thức nghệ thuật biểu đạt cái nội dung ấy.

- Kiểu bài phân tích hướng tới sự tìm hiểu, khám phá, phát hiện tương đối đầy đủ các phương diện của một tác phẩm thơ, mặc dù vẫn biết rằng các tác phẩm càng hay thì việc tìm hiểu cho đủ, cho cạn là điều không tưởng. Nhưng đã chọn con đường phân tích tác phẩm, bao giờ cũng thể hiện nỗ lực khám phá ở mức độ cao nhất có thể có được.

* Một vài lưu ý cụ thể

+ Bám sát vào văn bản thơ, tiến hành chia đoạn và tìm ý chính của mỗi đoạn. Đối với từng khổ, đoạn, câu thơ có thể chia tách ra thành các ý nhỏ.

+ Sau khi tìm được ý chính của mỗi đoạn, biến các ý chính đó thành các luận điểm.

+ Khi phân tích thao tác giảng giải, cắt nghĩa là quan trọng nhất, nhằm giúp cho người đọc hiểu được ý nghĩa của tác phẩm trên tất cả các cấp độ thể hiện nỗ lực thuyết phục, làm cho người đọc tin và đồng cảm với những ý kiến của mình. Cho nên thành phần lí lẽ phải chiếm vị trí cơ bản, sau đó mới kết hợp với nhứng dẫn chứng minh hoạ cho lí lẽ. Việc phân tích dẫn chứng lấy ra từ tác phẩm ( hình ảnh, câu, từ, nhạc điệu, các thủ pháp nghệ thuật...) phải lựa chọn những dẫn chứng tiêu biểu, đích đáng.

+ Trong qua trình phân tích, luôn luôn hướng tới sự tổng hợp, khái quát ở từng cấp độ sao cho thích hợp để rồi tiến tới những khái quát lớn của toàn bài. Luận điểm có khái quát của luận điểm, toàn bài có khái quát của toàn bài, thậm chí ở luận cứ cũng có khái quát. Đấy thực chất là quá trình quy nạp. Tuy nhiên trong bài làm, các thao tác có khi biến hoá linh hoạt, có thể đi theo con đường diễn dịch vẫn cứ thích hợp.

+ Có một điều cần đặc biệt lưu ý là tránh diễn nôm các câu thơ ra thành văn xuôi. Thực ra thì trong phân tích hoặc cả trong bình giảng thơ, có khi người ta vẫn tiến hành thuật lại ý, tứ của câu, khổ, đoạn thơ nhưng không phải khi nào cũng vậy, thường là chỉ ở trong các trường hợp cái ý, tứ ấy rất mơ hồ, mỗi người hiểu một cách khác nhau, đến lượt mình cần nhấn mạnh cần nói rõ cái ý đó ra. Để tránh tình trạng diễn nôm, người viết phải biết lướt qua những chỗ thứ yếu, hoặc đã hiển nhiên, để tập trung vào những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu và luôn biết hướng về những ý khái quát.

c.Kiểu bài phân tích các phương thức phượng tiện biểu hiện ( chủ yêú phân tích các yếu tố thuộc hình thức nghệ thuật của tác phẩm)

- Phát hiện và phân tích tất cả các yếu tố nghệ thuật tiêu biểu.

- Sau đó phải tìm hiểu xem vẻ đẹp nghệ thuật ấy thể hiện tập trung nhất ở những yếu tố nào như: hình ảnh, nhạc điệu, câu, từ; cấu trúc, câu, đoạn, trong các phương diện chuyển nghĩa như ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, mỉa mai, ví von,...Công viêc này đòi hỏi người viết phải có tri thức về phương diện kĩ thuật của thơ ca nói riêng và của ngôn ngữ văn học nói chung.

- Điều cuối cùng và quan trọng nhất cần quán triệt trong việc phân tích các phương thức, phương tiện biểu hiện, các thủ pháp là tất cả các yếu tố đó nhằm biểu đạt một nội dung, một ý tưởng nào đấy mà tác giả muốn gửi gắm. Nếu tách rời phương diện nội dung, thì sự phân tích nghệ thuật sẽ trở nêm vô nghĩa. Phải chỉ ra cái lí của hình thức nghệ thuật, tức là chức năng tạo nghĩa của chúng.

CÁC KĨ NĂNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN

I. Mục đích yêu cầu.

+ Kiến thức: HS biết cách làm kiểu bài phân tích tác phẩm văn học; cách phân tích tác phẩm thuộc thể loại thơ trữ tình; kĩ năng phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự.

+ Kĩ năng: Biết cách phân tích một tác phẩm thơ, phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự; hệ thống hoá kiến thức cho từng kiểu bài.

+ Thái độ:

II. Nội dung bài giảng.

A. CÁCH LÀM KIỂU BÀI PHÂN TÍCH TÁC PHẨM VĂN HỌC.

I/ Khái niệm tác phẩm văn học:

- Là sản phẩm tinh thần của nhà văn. trong tác phẩm văn học thể hiện cách nhìn, cách nghĩ cũng như tình cảm yêu ghét của nhà văn trước sự việc trước con người ở ngoài đời (giá trị tư tưởng), thể hiện tài năng sáng tạo của nhà văn (giá trị nghệ thuật).

- Tác phẩm văn học có thể là một bài thơ hay một tập thơ, một truyện hay môth tập truyện, một bài kí hay một tập kí.

II/ Phân loại

TPVH chia làm 3 thể loại: - Thơ (thơ trữ tình + thơ tự sự)

- Truyện (truyện thơ, truyện văn xuôi)

- Kịch.

III/ Cách phân tích một tác phẩm văn học.

- Phân tích đối tượng là chia tách đối tượng ra thành nhiều khía cạnh để tìm hiểu từng khía cạnh, tìm hiểu mối liên quan của các khía cạnh rồi tổng hợp lại, đi sâu vào bản chất đối tượng, tìm hiểu đối tượng một cách sâu sắc kĩ càng.

- PT tác phẩm văn học là xem xét đánh giá các mặt nội dung, nghệ thuật và tác dụng của tác phẩm văn học ấy đối với cuộc sống. Từ đó thấy được những thành công, hạn chế của tác phẩm để cảm thụ tác phẩm một cách đầy đủ sâu sắc hơn.

IV/ Các kiểu bài phân tích thường gặp

1. Dạng bài phân tích một vấn đề nào đó của tác phẩm.

VD: Nhật kí trong tù của Hồ CHí Minh không những là một văn kiện lịch sử vô giá mà còn là một tác phẩm văn học có giá trị. Bằng những hiểu biết về tập thơ này, anh (chị) hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

2. Dạng bài phân tích một tác phẩm trọn vẹn hay một đoạn trích hoàn chỉnh của tác phẩm.

VD: Phân tích giá trị nhiều mặt của tập Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh

*Yêu cầu 1: Xác định đúng vấn đề của tác phẩm cần phân tích

- Cần giải thích, chứng minh rằng: NKTT là một văn kiện lịch sử vô giá vì nó cung cấp những hiểu biết chính xác về quãng thời gian hơn một năm trong tù của HCM.

- NKTT là tác phẩm văn học vì nó đạt những giá trị cao về nội dung tư tưởng và sáng tạo nghệ thuật.

- Quan hệ giữa hai khía cạnh thể hiện qua cặp từ "không những - mà còn" -> quan hệ đẳng lập: cả hai giá trị đều quý như nhau.

*Yêu cầu 2: Đánh giá được ý nghĩa, giá trị và tác dụng của vấn đề.

- Nhận thức được giá trị vô song của tập thơ: vừa là bằng chứng lịch sử không thể thay thế (giá trị hiện thực) vừa là một tấc lòng ưu ái mênh mông của Bác đối với đất nước, con người (giá trị nhân đạo).

B. PHÂN TÍCH TÁC PHẨM THUỘC THỂ LOẠI THƠ TRỮ TÌNH

- Thơ là hình thức sáng tạo văn học phản ánh cuộc sống qua những tâm trạng cảm xúc dạt dào, những tưởng tượng mạnh mẽ trong một ngôn ngữ giàu hình ảnh và có nhịp điệu rõ ràng.

- Thơ là niềm cảm kích, xúc động mãnh liệt của nhà thơ trước sự việc, con người ở ngoài đời. Niềm cảm kích này được diễn đạt bằng những hìn tượng nghệt huật đẹp qua lời thơ lắng đọng có sức khơi gợi lớn.

- Phân tích thơ là tìm hiểu niềm cảm kích xúc động của nhà thơ, tài năng sáng tạo của nhà thơ trong việc diễn đạt niềm cảm kích xúc động ấy, tìm ra những giá trị đóng góp cho cuộc sống của tác phẩm văn học ấy.

II/ Những điều cần lưu ý khi phân tích một bài thơ.

*Yêu cầu 1: Tìm hiểu, phát hiện niềm cảm xúc động của nhà thơ, phát hiện cách thức nhà thơ diễn đạt niềm cảm kích ấy.

+ Phân tích các yếu tố: ngôn ngữ thơ bởi ngôn ngữthơ vừa có chức năng thông báo, vừa có chức năng truyền cảm trực tiếp cao độ. Ngôn ngữ thơ vừa có tính hàm súc cao, nói được điều lắng đọng có sức kết tinh khơi gợi.

+ Phân tích ngôn ngữ thơ chú ý cách dùng chữ và nghĩ trong từng câu thơ. Một chữ xuất hiện đem đến nhiều thông tin ngữ nghĩa khác nhau

VD1: Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi.

(Quang Dũng)

Trong đó:

- Xa rồi: đi xa nhưng vẫn còn nhớ lắm, tha thiết lắm.

- Lời gọi ơi -> thột lên trong lòng như một sự nuối tiếc

- Bắt vần "chơi vơi", "ơi" -> tiếng gọi tha thiết vang vọng và đáp lại từ vách núi ngân nga không dứt trong không gian.

- Từ "nhớ" láy lại hai lần trong cùng một câu thơ diễn tả nỗi nhớ cháy bóng không cùng.

*Yêu cầu 2: Phân tích thơ phải chú ý đến hình tượng thơ

- Hình tượng thơ được hình thành từ ngôn ngữ lắng đọng kết tinh có sức khơi gợi tượn trưng và kích thích cảm xúc. Hình tượng thơ diễn tả cô đọng tập trung những ý mà nếu viết ra bằng văn xuôi thì vô nghĩa khó hiểu và cầu kì.

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

hình tượng này không chỉ gợi ra cái hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của núi rừng Tây Bắc mà còn phơi phới một chất lính ngang tàng, tinh nghịch gợi cho người đọc cảm gíc vờu yêu thích, vừa ngưỡng mộ.

- hình tượng thơ là một bức tranh sinh động và tương đối hoàn chỉnh về cuộc sống được xây dựng bằng hệ thống một đơn vị ngôn ngữ có tính chất vần điệu với trí tưởng tượng phong phú.

*Yêu cầu 3: Phải chú ý đến nhịp điệu âm thanh của bài thơ

- Nhịp điệu (tiết tấu) là sự ngát nhịp từng câu thơ và cả bài thơ. Sự thay đổi ở nhiều bài thơ góp phần diễn tả khá rõ ý nghĩa nội dung

*Yêu cầu 4: Phân tích thơ chú ý đến cách gieo vần, thanh điệu trong tùng câu thơ

- Gieo vần: sử dụng những vần có giá trị gợi hình cao

VD: vần "eo" -> gợi ra hình ảnh về các sự vật có kích thước bị thu hẹp lại hoặc ở tư thế không vững chãi: teo, héo, cheo leo...

Đứng chéo trông theo cảnh hắt heo

Đường đi thiên theo quán cheo leo

nguyên âm "e" gợi ra hình ảnh về các sự vậtmảnh và nhỏ, các âm thanh bé và chói.

- Thanh điệu: sự hiệp vần của tiếng tạo cho câu thơ có tính chất âm nhạc

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

thanh bằng, thanh không dấu thuộc cùng một nhóm để biểu thị cảm giác bâng khuâng, thơ thái của những người lính Tây Tiến.

C. KĨ NĂNG PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ

I/ Ý nghĩa của việc phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự

Nhân vật là nơi chuyên chở nội dung, phản ánh tư tưởng chủ đề của tác phẩm, là nơi kí thác quan niệm về con người, về nhân sinh của nhà văn. Phân tích nhân vâth trở thành con đườn quan trọng nhất đến với giá trị hiện thợc, giá trị nhân đạo của tác phẩm, nhận ra lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn.

II. Các phương diện cơ bản khi phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự.

1. Lai lịch.

- Thành phần xuất thân

- Hoàn cảnh gia đình và điều kiện sinh hoạt trước đó

VD: Chí Phèo khi được sinh ra đã bị ném khỏi cuộc sống, đã là đứa trẻ hoang không biết bố mẹ, chẳng có nhà cửa.

2. Ngoại hình

- Hình dáng (nhân vật Hoàng - Đôi mắt)

- Khuôn mặt (nhân vật Đào - Mùa lạc)

- Trang phục (nhân vật Tuyết - Số đỏ)

góp phần thể hiện bản chất bên trong của nhân vật

3. Ngôn ngữ

- Lời nói

- Cách nói -> được các thể hoá cao độ mang đậm dấu ấn cá nhân

4. Nội tâm (thế giới bên trong)

- Cảm giác

- Cảm xúc

- Tình cảm

- Suy nghĩ -> nó tương tác với thế giới bên ngoài

VD: Mị trong "Vợ chồng A Phủ" - sức trỗi dậy tiềm tàng trong lòng Mị

5. Cử chỉ, hành động

Bản chất con người bộc lộ đầy đủ chân thực nhất qua cử chỉ hành động -> khi phân tích cần tập trung khai thác kĩ các cử chỉ hành động.

Lưu ý:

- Không phải bất cứ nhân vật nào cúng được nhà văn thể hiện đầy đủ các phương diện này: có chỗ nhiều, có chỗ ít có chỗ đậm nhạt khác nhau. Bởi vậy không cần máy móc mà cần biết tập trung xoáy sâu vào các phương diện thành công nhất của tác phẩm

- Tránh nhầm lẫn các cấp độ của 5 phương diện trên

- Nắm vững các phương diện cơ bản khi phân tích nhân vật đã nêu chính là điều có ý nghĩa định hướng cho việc đọc tác phẩm tự sự

III/ Tình huống có vai trò quan trọng đối với việc thể hiện nhân vật trong tác phẩm tự sự

- Tình huống là trạng thái xã hội, là hoàn cảnh bất bình thường đang thử thách con người. Nó gồm những diễn biến, sự kiện gắn chặt với cốt truyện

-> Khi phân tích cần chú ý đến tình huống.

TRÀNG GIANG
Huy Cận

Câu 1: Chỉ ra chất cổ điển và hiện đại của bài thơ Tràng Giang ?

a. Đề tài, cảm hứng:
- Tràng giang mang nỗi sầu từ vạn cổ của con người bé nhỏ, hữu hạn trước thời gian không gian vô hạn, vô cùng.
- Tràng giang đồng thời thể hiện “nỗi buồn thế hệ” của một “cái tôi” Thơ mới thời mất nước “chưa tìm thấy lối ra”.
b. Chất liệu thi ca:
- Ở Tràng giang, ta bắt gặp nhiều hình ảnh quen thuộc trong thơ cổ (tràng giang, bờ bãi đìu hiu, cánh chim trong bóng chiều…), nhiều hình ảnh, tứ thơ được gợi từ thơ cổ.
- Mặt khác, Tràng giang cũng không thiếu những hình ảnh, âm thanh chân thực của đời thường, không ước lệ (củi khô, tiếng vãn chợ chiều, bèo dạt…).
c. Thể loại và bút pháp:
- Tràng giang mang đậm phong vị cổ điển qua việc vận dụng nhuần nhuyễn thể thơ 7 chữ với cách ngắt nhịp, gieo vần, cấu trúc đăng đối; bút pháp tả cảnh ngụ tình, gợi hơn là tả …những từ Hán Việt cổ kính (tràng giang, cô liêu…).
- Song, Tràng giang lại cũng rất mới qua xu hướng giãi bày trực tiếp “cái tôi” trữ tình (buồn điệp điệp, sầu trăm ngả, không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà…), qua những từ ngữ sáng tạo mang dấu ấn xúc cảm cá nhân của tác giả (sâu chót vót, niềm thân mật, dợn…)
Kết luận
- Tràng giang của Huy Cận không chỉ là một bức phong cảnh mà còn là “một bài thơ về tâm hồn”. Bài thơ thể hiện nỗi buồn cô đơn trước vũ trụ, trước cuộc đời.
- Từ đề tài, cảm hứng, chất liệu đến giọng điệu, bút pháp, Tràng giang vừa mang phong vị thi ca cổ điển vừa mang chất hiện đại của Thơ mới.
- Vẻ đẹp vừa cổ điển vừa hiện đại cũng là một nét đặc trưng của phong cách Huy Cận.

CHIỀU TỐI
Hồ Chí Minh

Câu 1: Trình bày hoàn cảnh ra đời của tác phẩm Nhật ký trong tù? Giá trị nội dung của tập thơ ? Hoàn cảnh ra đời bài thơ Chiều tối.

Trả lời:
Hoàn cảnh ra đời tập thơ:
- Tháng 8.1942 Người sang Trung Quốc để tranh thủ sự ủng hộ của anh em bạn bè quốc tế cho Cách mạng Việt Nam. Sau 15 ngày đi bộ, khi vừa tới thị trấn Túc Vinh tỉnh Quảng Tây thì bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vì tình nghi là gián điệp. Từ đó Người bị cầm tù trong gần 30 nhà lao thuộc 13 huyện tỉnh Quảng Tây. Đến tháng 9.1943, Người được thả tự do.
- Trong hoàn cảnh tù đày suốt “Mười bốn trăng tê tái gông cùm” (Tố Hữu) Người đã sáng tác tập thơ Ngục trung nhật ký (Nhật ký trong tù). Tập thơ gồm 133 bài thơ bằng chữ Hán ghi lại chặng đường đấu tranh gian khổ nhưng rất đỗi lạc quan của người tù Hồ Chí Minh.
Giá trị tập thơ: Tập thơ có ba giá trị lớn:
- Giá trị nhân đạo: vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ Hồ Chí Minh, dù trong hoàn cảnh tù đày, lao khổ nhưng luôn hướng đến sự sống của con người, cảnh vật, thiên nhiên bằng tình cảm nhân ái bao la “nâng niu tất cả chỉ quên mình”.
- Giá trị hiện thực: lên án tố cáo tội ác của chính quyền Tưởng Giới Thạch đã chà đạp lên quyền sống của con người, lên án xã hội thối nát , bất công của xã hội Trung Hoa dưới thời Tưởng Giới Thạch.
- Bức chân dung tự họa: tập thơ còn là bức chân dung tự họa của người tù vĩ đại, dù sống trong cảnh lao tù khổ ải nhưng vẫn lạc quan, yêu đời, tràn đầy niềm tin vào ngày mai.
Hoàn cảnh ra đời bài thơ Chiều tối.
- Bài thơ được làm trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây sang Thiên Bảo là bài thơ thứ 31 trong tập thơ Nhật ký trong tù.

Câu 2: Chỉ ra nét cổ điển và hiện đại trong bài thơ Chiều tối – Hồ Chí Minh.
Trả lời:
1. Vẻ đẹp cổ điển trong bài thơ “Chiều tối”
a. Trong bài thơ “ Chiều tối” HCM đã sử dụng hình ảnh cánh chim và chòm mây để diễn tả không gian và thời gian buổi chiều. Đó là hình ảnh rất quen thuộc trong thơ ca truyền thống.
b. Ở bài “Chiều tối”, chúng ta bắt gặp một pháp nghệ thuật rất quen thuộc - đó là bút pháp chấm phá, tả ít gợi nhiều.

Đặc biệt tác giả dùng chữ “hồng” ở cuối bài thơ để miêu tả cái tối.
2. Vẻ đẹp hiện đại của bài thơ “Chiều tối”
a. Nếu như trong thơ xưa, con người thường trở nên nhỏ bé nhạt nhoà trước thiên nhiên rộng lớn, thì ở bài thơ “Chiều tối”, hình ảnh người lao động, “cô gái xay ngô” nổi bật lên và là hình ảnh trung tâm của bức tranh thiên nhiên, là linh hồn, là ánh sáng của bức tranh, chi phối toàn bộ khung cảnh nước non sơn thuỷ.
b. Trong bài thơ “Chiều tối”, chúng ta nhận thấy tư tưởng, hình tượng thơ luôn có sự vận động khoẻ khoắn, đó là sự vận động từ bức tranh thiên nhiên chuyển sang bức tranh đời sống, từ nỗi buồn đến niềm vui ấm áp, từ tàn lụi đến sự sống.
Tóm lại, bài thơ mang đậm tính chất cổ điển, hiện đại mang đậm phong cách Hồ Chí Minh vì thế bài thơ viết về chiều tối mà không những không âm u mà còn bừng sáng ở đoạn cuối.

TỪ ẤY
Tố Hữu

Câu 1: Trình bày hoàn cảnh ra đời bài thơ Từ ấy ? Giải thích ý nghĩa nhan đề bài thơ này ?
Trả lời:
- Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 7.1938, sau thời gian hoạt động trong phong trào thanh niên ở Huế, Tố Hữu vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng cộng sản Việt Nam. Niềm vui sướng hân hoan và tự hào khi được đứng dưới hàng ngũ của Đảng là cảm xúc chủ đạo của Tố Hữu để viết nên bài thơ này.
- Xuất xứ: Bài thơ được trích trong phần Máu lửa – phần đầu của tập thơ Từ ấy.

Câu 2: Trình bày sự chuyển biến trong tình cảm của cái tôi trữ tình trong bài thơ Từ ấy (Tố Hữu) (Giống ý nghĩa nhan đề)
Trả lời:
- Niềm vui sướng, hân hoan của Tố Hữu khi đón nhận ánh sáng của Đảng, của lý tưởng soi rọi vào tận cả con tim khối óc làm bừng sáng một sức sống mới. Tác giả gọi Đảng là mặt trời chân lý, so sánh hồn tôi là một vườn hoa lá… để diễn tả phút giây từ ấy là một mốc thời gian không bao giờ phai nhòa trong trái tim của người cách mạng trẻ tuổi.
- Nhận thức mới về lẽ sống: Khi được giác ngộ lí tưởng, Tố Hữu khẳng định quan niệm mới về lẽ sống là sự gắn bó, hài hòa giữa “cái tôi” cá nhân và “cái ta” chung của mọi người “Tôi buộc lòng tôi với mọi người… mạnh khối đời”.
- Sự chuyển biến sâu sắc về mặt tình cảm: vượt qua giới hạn cái tôi để đến với cái ta chung. Nhà thơ tự nguyện là đứa con của nhân dân, vì nhân dân phục vụ “Con đã là…cù bất cù bơ”.

Nghị luận về câu ‘học vấn có những chùm rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào”

Hơn một ngàn năm trước, ở nước Trung Quốc xuất hiện Tôn Ngộ Không – con khỉ đá ngổ nghịch nhưng dám quì suốt ba mùa đông trong mưa tuyết để “tầm sư học đạo”. Là Tôn Hành Giả hay chính con người ngộ ra sự cần thiết của học vấn với bản thân mình? Với Tôn Ngộ Không ba năm quỳ trong mưa tuyết và mấy chục năm học tập, vất vả kia là cái giá phải trả cho sự bất tử của “Tề Thiên Đại Thánh”. Còn ở nước Anh xa xôi có anh chàng Rôbinxơn Cruxô nhờ có tri thức về các môn khoa học, về trồng trọt, chăn nuôi đã sống được trên đảo hoang suốt hai mươi tám năm trời để rồi trở về trong sự ngạc nhiên, khâm phục của mọi người… Dù học vấn ở dạng nào thì Tôn Ngộ Không hay Rôbinsơn đều nhờ có học vấn mà sống sót được. Ở Hi Lạp, xứ sở của những vị thần thông minh, nhân bản đã đúc kết một câu nói rất đơn giản nhưng chính xác chứa đầy một sự thực về học vấn: “Học vấn có chùm rễ đắng ngắt nhưng hoa quả lại rất ngọt ngào”.

Từ “đắng ngắt” cho đến “ngọt ngào” là cả một quá trình vất vả. “Chùm rễ” kia là cái gốc, là bước khởi đầu cho cả một con đường gian nan vất vả đi tìm học vấn, đi tìm tri thức nhân loại. “Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học”, trên trái đất này mấy nghìn năm qua, từ nền văn minh cổ đại cho đến nay, không một vĩ nhân nào thành danh mà lại không có học vấn cả. Một nhà bác học được người ta kính phục vì đầu óc anh ta chứa đựng nhiều kiến thức hơn người bình thường, cái đầu của anh ta có khả năng cải tạo thế giới, cải tạo và làm biến đổi xã hội. Chính học vấn và tri thức đã giúp con người tiến xa hơn trong nấc thang tiến hóa tránh xa hơn với lối sống động vật, cuộc sống của con người ngày một được cải thiện hơn. Như vậy có thể nói học vấn có vai trò hết sức quan trọng đối với con người, một xã hội văn minh và hiện đại.

Nhưng học tập là một con đường rất khó khăn đó là “tẩu lộ nan” mà kẻ nào không có đủ ý chí và nghị lực để vượt qua sẽ ngã quị và bị tụt lại phía sau mãi mãi. Bởi tri thức thì vô cùng mà sức lực và trí tuệ của con người thì có hạn. Trước một vấn đề khó khăn nan giải liệu anh có đủ kiên nhẫn để giải tỏa vướng mắc hay không?

Mà trên con đường học vấn sẽ xuất hiện không ít những hòn đá to, những vực sâu mà chỉ có những kiến thức anh mới vượt qua được nhưng biết đâu anh sẽ nản lòng? Thu nhận kiến thức là một quá trình lâu dài và vất vả. Với học vấn sự quyết tâm và chiến thắng những ham muốn cá nhân của mình là rất quan trọng. Điều đó thật khó bởi những con số tính toán những con chữ chắc gì có đủ sức giữ được chân ta, tâm trí ta trước những trò vui, những tiếng còi đang hấp dẫn, gọi mời? Chỉ cần buông thả mình một chút, anh sẽ bị bỏ xa biết bao nhiêu và anh sẽ trở thành một kẻ bại trận trước học vấn.

Bể học vô cùng, ta không thể một sớm, một chiều mà có thể thu nhận tất cả, học vấn cũng như góp nhặt, tích trữ cần phải cần mẫn thu nhặt từng tí một làm đầy thêm kiến thức của mình. Nếu bắt anh đếm chính xác hàng trăm con cá đang bơi qua lại trong cái bể kia anh không thể chỉ đứng nhìn và đếm mà phải nhẫn nại, phải vớt từng con một sang bể khác như vậy mới đếm đúng được. Học vấn cũng như vậy, mỗi ngày học một ít dần dần tích luỹ lại cứ thế mà học vấn sẽ cao lên. Học không phải chỉ mấy ngày, mấy năm mà có thể sẽ phải học cả đời. Quả thật học vấn là một “chùm rễ đắng ngắt” mà chúng ta phải nếm trải dù nhọc nhằn, ta có quyền phủ nhận, có quyền từ chối không tiếp nhận học thức nhưng rồi ta sẽ là kẻ vô học, kẻ lạc hậu và vô dụng mà thôi. Cho nên dù đắng ngắt tới đâu nhưng nếu muốn có hoa quả ngọt ngào ta phải nếm trải cái chùm rễ ấy, nó là cái gốc, là điều kiện đầu tiên để ta có thể thành công và vững bước trên đường đời. Cuối cùng, sau bao nhiêu năm học tập miệt mài vất vả những kiến thức mà ta thu nhận được dù chỉ như một hạt cát trong sa mạc, một giọt nước trong đại dương học thức, nhưng điều quan trọng là với vốn kiến thức ấy, chúng ta có khả năng đảm bảo cho cuộc sống của chính mình, có khả năng xây dựng hay tái tạo xã hội… và đặc biệt có quyền tự hào mình là người có học, là kẻ hiểu biết. Tục ngữ Việt Nam có câu “không thầy đố mày làm nên”, vâng, một người dù có tài năng thiên bẩm nhưng nếu không có người thầy dạy dỗ cung cấp cho những hiểu biết cơ bản thì anh ta cũng

không thể thành công được. Xã hội đang phát triển từng ngày, con người hiện đại càng phải luôn luôn có ý thức nâng cao học vấn để theo kịp tốc độ phát triển của thế giới. Học tập vì tương lai của mình và vì công cuộc xây dựng đất nước không chỉ là một khẩu hiệu.

Đã hơn 10 năm em ngồi trên ghế nhà trường, trải qua thực tế, em cũng đã thấu hiểu phần nào vị đắng của chùm rễ ấy, nhưng không chỉ em mà hàng triệu học sinh khác cố gắng và luôn tự hào vì chùm rễ ấy bởi chỉ có học vấn mới đảm bảo tương lai của các em.

Ngày nay chất rađium và tia X có nhiều ứng dụng quan trọng trong đời sống và khoa học kỹ thuật, chính những phát minh đó đã đưa Marie Curie trở thành nhà nữ bác học đạt giải Nobel đầu tiên thế giới. Để đạt được thành tựu ấy, người phụ nữ Balan này đã phải vượt qua bao sóng gió tới Vương quốc Anh xa xôi để có thêm điều kiện nghiên cứu và tự học. Bà đã hi sinh cả tuổi thanh xuân của mình vì khoa học. Đó là Marie Curie người đạt giải Nôbel hóa học. Còn ở đất nước Việt Nam chúng ta, hẳn không ai quên “bông sen trong giếng ngọc” Mạc Đĩnh Chi – chú bé nghèo bắt đom đóm làm đèn học sinh, vượt qua bao nỗi mặc cảm miệt mài học tập kinh sử để có ngày đỗ bảng vàng vinh quy bái tổ, để có ngày trở thành “Lượng quốc trạng nguyên”… và nơi nơi trên đất nước Việt Nam ta, trên thế giới này có biết bao nhiêu tấm gương nghèo hiếu học và cuối cùng họ đặt chân được vào đỉnh vinh quang của thành công.

Thế giới hiện đại, quan niệm học vấn được mở rộng ra, học vấn không phải chỉ là văn thơ, là kinh sử, là tri thức khoa học mà học vấn bao gồm nhiều vấn đề văn hóa, xã hội… học vấn là vô cùng nhưng để đạt thành công trong một lĩnh vực nào đó, ta nên am hiểu kiến thức về lĩnh vực ấy. Một diễn viên muốn nổi tiếng ngoài tài năng vốn có thì buộc anh ta phải có nhiều kiến thức về kĩ năng, kỉ xảo diễn xuất, một họa sĩ cần thành thục về kỹ thuật phối màu và pha màu hay sắp đặt… mà điều ấy hầu như chỉ học tập mới đạt được.

“Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng”, nhờ có học vấn mà một kẻ vô danh sẽ trở thành một vĩ nhân, chỉ có chùm rễ đắng ấy mới giúp ta có được những hoa trái ngọt ngào. Câu nói trên đã đúc kết nên một quan niệm thật đúng đắn về học tập nó giúp em có thêm nghị lực, quyết tâm để đi tiếp con đường học vấn đầy vất vả chông gai, đầy đắng chát để rồi trong cuộc đời các mà em nhận được là những hoa trái ngọt ngào của chiến thắng và thành công.

Giáo Án Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Môn Ngữ Văn Lớp 11 Cả Năm

1 giây trước

Xem tiếp toàn bộ tài liệu