Văn bản ngữ liệu
MẤY Ý NGHĨ VỀ THƠ
(Văn Cao)
(1) Cái mới đầu phải là những cái không sẵn có. Sự làm mới những cái sẵn có cũng là một phương pháp sáng tạo. Đô hàng thế kỉ, mỗi nhà thơ vẫn hàng ngày vẫy gọi một trời đến chiếu vào tâm trạng mình. Thế mà những câu thơ hôm nay về mặt trăng mặt trời vẫn mới mẻ như đêm như ngày qua lại. Cái mới trước hết là mới trong tư tưởng, mới trong cảm xúc và trong cảm giác của nhà thơ [...].
(2) Chúng ta đọc một nhà thơ như đi theo một dòng sông lớn. Dù bắt đầu từ khúc nào, đủ ghé vào bến nào, chúng ta đều phải suy nghĩ ngược lên nguồn thì đường dài lắm mà xuôi ra biển thì còn xa. Hai điểm đầu và cuối đó đều thấy vô cùng. Ai muốn khám phá xem con đường ngược và đường xuôi như thế nào có thể tiếp tục nhau khai thác được nhiều. Cuộc đời và nghệ thuật của nhà thơ phải là những dòng sông lớn càng trôi càng thay đổi, càng trôi càng mở rộng. Mỗi chữ, mỗi câu, mỗi bài thơ mở ra cái quãng ngược, quảng xuôi, những cái không nói tới mà người đọc càng tìm thấy mãi. Sự thất bại thường gặp trong một bài thơ là sự khép lại: khép lại cả sự muốn nghĩ và muốn nói [...].
(3) Qua một bài thơ, người ta thấy ngay được con người của nhà thơ đang sống thực. Tư tưởng, cảm xúc và cảm giác của nhà thơ phải thể hiện tinh vi. Câu thơ như vào trong óc để gợi sự suy nghĩ, vào trong tình cảm để xúc động và như vào trong da thịt để khêu gợi! Chỉ riêng cái phân giác quan của nhà thơ cũng nói được cái hướng biểu hiện hoặc thiên về tư tưởng, hoặc thiên về cảm xúc, hoặc thiên về cảm giác. Cải khuynh hướng đó nhiều khi là của cả một thời đại, một môn phải hay một triết học. Chúng ta đã qua một thời kì dài thiên về cảm xúc và một thời kì cảm giác. Cái thời kì thiên về tư tưởng có phải đang bắt đầu không? Người làm thơ biết tạo dựng cho mình một cá tính trong suy nghĩ, trong tình cảm, trong cảm giác với những điều mới lạ bao nhiêu là làm phong phú thêm cho người đọc về mặt tư tưởng, cảm xúc hay cảm giác. Người đọc bị cuốn sau cùng vào cái khuynh hướng của nhà thơ. Trong đời sống của chúng ta hiện nay có biết bao nhiêu người đã chịu ảnh hưởng trực tiếp của tác phẩm văn học và nghệ thuật và cũng có biết bao nhiêu sự biến đổi xã hội gây ra do cách đặt vấn đề của những tác phẩm này.
(Trích Mấy ý nghĩ về thơ, Văn Cao, in trong Tác phẩm mới chọn lọc, NXB Văn học 1995)
